Hekimoğlu Ali Paşa Camii, İstanbul'un Fatih ilçesindeki Cerrahpaşa mahallesinde, Kızılelma caddesi ile Hekimoğlu Ali Paşa caddesi kavşağında konumlanan 18. yüzyıl Osmanlı dönemi eseridir. Külliyesi ile birlikte klasik Türk mimarisinin son eseri olarak kabul edilen bu tarihi yapı, 1734-1735 yılları arasında inşa edilmiştir. Üç kez sadrazamlık yapmış olan Hekimoğlu Ali Paşa adına yaptırılan caminin mimarlığını Çuhadar Ömer Ağa ile Hacı Mustafa Ağa üstlenmiştir.
Külliyenin Yapısal ve Mimari Özellikleri
Cami; tekke, türbe, şadırvan, kütüphane, sebil ve çeşmeden oluşan geniş bir külliye kompleksidir. Baldanken merkezi mekan geleneğine uygun olarak inşa edilen yapı kesme küfeki taşından yapılmıştır. Yüksek bir subasman üzerinde bulunan caminin 3 avlu kapısı ve 3 cami kapısı mevcuttur. Taş kemerli giriş kapısı üzerinde Cihangirli Mustafa Efendi'nin hattıyla İshak Efendi'nin şiirinin yer aldığı sülüs kitabe bulunur. Bu kapının üzerindeki fevkani yapı kütüphane olarak tasarlanmış olup, eserleri Süleymaniye Kütüphanesi'ne aktarılmıştır. Avluda yer alan şadırvan ahşap çatılı ve mermer hazneli olup, hemen arkasında Hekimoğlu Ali Paşa, eşi Muhsine Hatun ve aile fertleri ile Şeyh Abdal Yakub ve Şeyh İbrahim'in sandukalarının yer aldığı iki kubbeli türbe bulunmaktadır. Ayrıca avluda bir su terazisi ve kuyu yer alır.
İç Mekan Tasarımı, Çiniler ve Tezyinat
Caminin ana kubbesi 6 fil ayağına yaslanır ve onikigen kesitli sivri kemerlerle desteklenir. Harim, pandantif ve mukarnaslı geçişlerle bağlanan 6 yarım kubbe sayesinde yanlara doğru genişlemektedir. İç mekanda aydınlığı sağlayan 100'den fazla pencere yer alır. Caminin sağ tarafındaki son cemaat yerine bitişik minarenin kürsüsünde Halifezade İsmail'in güneş saati bulunur. Harim, mihrap dışında üç yönden mermer korkuluklu mahfille çevrilidir. Mukarnaslı ve rokoko-klasik sanatlı mihrap kahverengi tonlarında bezeli olup üst kısmında iki yanda Kadiri eşrefi tacı, ortasında ise bir gül barındırır. Sol duvarda yeşil renkli hünkar mahfili asılıdır.
Kabe Tasvirli Çini Panolar
Caminin duvarları mahfil seviyesine kadar hatlı mavi çiniyle kaplanmıştır. İç mekanın en dikkat çekici detaylarından biri sol duvarda yer alan Kabe tasviri resmi ile sağ duvardaki 16 parçadan oluşan Kabe kompozisyonlu çini panodur. İstanbul'da sınırlı sayıda camide bulunan bu çini panoların yanı sıra, mihrabı çevreleyen Kütahya çinisi üzerinde celi sülüs hatla Ayetel Kürsi yazılıdır. Ayrıca mermerden yapılan minber mukarnaslı tepelikte ajurlu taçla bitmekte, ahşap kürsü ise sol sütuna bitişik konumda bulunmaktadır.
Sebil, Çeşmeler ve Tarihi Kitabeler
İki caddenin köşesinde yer alan kubbeli ve beş cepheli sebilin pencerelerini süsleyen madeni şebekeler bir kitabe ile çevrelenmiştir. Cami içinde kuzeyde 2 adet çeşme bulunurken, avluda pencereli duvarlara gömülü 4 çeşme daha yer almaktadır. Günümüzde bu çeşmeler kurutulmuş, sebil yanındaki büyük çeşmenin iki yanındaki küçük çeşmeler ise kırılmıştır. Külliyenin öne çıkan bir diğer tarihi değeri ise bazı kitabelerinin Sadrazam Koca Ragıp Paşa ve Şeyhülislam İshak Efendi gibi döneminin en ünlü devlet adamları tarafından kaleme alınmış olmasıdır.