İspir Kalesi Kilisesi, tarihsel Speri bölgesinde, bugün Erzurum iline bağlı İspir ilçesinin merkezinde yer alan İspir Kalesi'nin içinde konumlanmaktadır. Kalenin kuzeydoğusundaki en yüksek kısmında bulunan bu tarihi yapı, günümüze büyük ölçüde yıkılmış olarak ulaşmıştır. Kilisenin iç kısmı zemin seviyesine kadar olan yıkıntılardan temizlenmiş durumdadır.
Tarihçesi ve Dönemi
Kilisenin kesin yapım yılı bilinmemekle birlikte, 9. veya 10. yüzyılda Gürcü Krallığı ya da Bizans zamanında inşa edildiği tahmin edilmektedir. O dönemde kilisenin duvarları travertenden kesme taşlarla kaplıyken, bu taşlar 19. yüzyılda kale içinde inşa edilmiş olan caminin yapımında kullanılmak üzere sökülmüştür.
Mimari Yapısı
Bazilika tipinde kubbeli bir yapı olan İspir Kalesi Kilisesi, 22 × 12 metre boyutlarında büyükçe bir mimariye sahiptir. Günümüzde bu yapıdan geriye asıl olarak yalnızca doğu ve batı kısımları kalabilmiştir. Doğu duvarının üç apsisli olduğu ve bu apsiste üç büyük pencerenin yer aldığı görülmektedir. Yapının batı tarafında ise bir stoanın bulunduğu anlaşılmaktadır.
Günümüzdeki Durumu
Kilisenin büyük bölümü tamamen yıkılmış olup, kuzey ve güney duvarları temele kadar yıkık durumdadır. İç kısımdaki sütun ve duvar izleri günümüzde artık tespit edilememektedir. Yapının geriye kalan doğu cephesi ise kötü bir biçimde restore edilmiştir.