İspir Kalesi, tarihsel Speri bölgesinde, bugün Erzurum ilinin İspir ilçesinin idari merkezi olan İspir kasabasında Orta Çağ'dan kalma bir kaledir. Kasabanın güneybatısında, Çoruh Nehri'nin kıyısındaki bir kaya kütlesi üzerinde yer alır. Çoruh Nehri üzerindeki baraj nedeniyle kalenin alt kısımlarında kalan arazi günümüzde sular altında kalmıştır.
İspir Kalesi'nin Mimari Özellikleri ve Tarihi Bazilika
Tarih boyunca birkaç kez elden geçirildiği anlaşılan kale yapısı, arazi yapısına uygun şekilde birkaç terasa yayılmaktadır. Bazı kısımlarında oldukça yüksek duvarlara sahip olan kalenin surlarının bir bölümü ise yıkılmıştır. Kalenin içinde, 9-10. yüzyılda Gürcü Krallığı veya Bizans döneminde inşa edildiği tahmin edilen büyükçe bir bazilika yer almaktadır. Ancak bu tarihi bazilika günümüzde büyük ölçüde yıkılmış durumdadır.
Kalenin Üst Kısmındaki Cami
İspir Kalesi'nin üst kısmında ise 19. yüzyılda inşa edilmiş tek minareli bir cami yer alır. Bu caminin inşasında dikkat çeken en önemli unsur, yapımında yıkılmış olan bazilikanın duvar kaplama taşlarının kullanılmış olmasıdır.
Günümüzdeki Durumu ve Konumu
Restore edilmiş olan İspir Kalesi, Çoruh Nehri'ni ve İspir kasabasını yukarıdan gören oldukça hakim bir konumda bulunmaktadır. Kale, sunduğu tarihi kalıntılar ve nehir manzarasıyla bölgenin görülmeye değer duraklarından biridir.