İskenderli Mahallesi'nin Tarihçesi
Trabzon ilinin Tonya ilçesine bağlı bir mahalle olan İskenderli, oldukça köklü ve belgelenmiş bir geçmişe sahiptir. Yerleşimden ilk kez 1583 yılında, o dönem köy statüsünde olan Tonya'ya bağlı bir mezra olarak 'Kumyatağı' adıyla bahsedilmektedir. 1583 yılındaki kayıtlara göre, Tonya köyünde yaşayan nüfusun tamamı Müslüman iken, Kumyatağı mezrasında 4 Hristiyan hanenin yaşadığı ve yerleşimin dağınık bir yapıda olduğu görülmektedir. Süreç içerisinde yerleşimin nüfus yapısı değişmiş ve 1682 yılı kayıtlarında Kumyatağı mezrasındaki sakinlerin tamamının Müslümanlardan oluştuğu kaydedilmiştir.
Müstakil Köy ve Medrese Dönemi
19. yüzyıla gelindiğinde yerleşim, 'Kumyatak' adıyla müstakil bir köy olarak kayıtlarda yer almaya başlamıştır. 1834 yılında yapılan nüfus sayımında; günümüzdeki İskenderli, Turalı, Sayraç, Yakçukur ve Kozluca bölgelerini kapsayan dağınık yerleşimlerin birleşiminde tamamı Müslüman olan 476 erkek nüfus kaydedilmiştir. 20. yüzyılın başlarında ise köyün ismi 'İskenderli' olarak anılmaya başlanmıştır. Eğitim tarihi açısından önemli bir gelişme olarak, yerleşimde 1909 yılında 20 odalı büyük bir medrese inşa edilmiştir.
Belediyeleşme ve Günümüzdeki İdari Yapı
Gelişen yerleşim, 1969 yılında belediye teşkilatının kurulmasıyla belde statüsünü kazanmıştır. 1978 yılında komşu Turalı köyünün de belde sınırlarına dahil edilmesiyle İskenderli beldesi; Turalı, İskenderli, Sayraç, Yakçukur ve Kozluca olmak üzere beş farklı mahalleden oluşan bir yapıya bürünmüştür. Ancak sonraki yıllarda nüfusunun azalması gerekçe gösterilerek belediye teşkilatı, 6 Mart 2008 tarihli ve 5747 sayılı kanunla kaldırılmış ve belde tekrar köye dönüştürülmüştür. Günümüzde ise Trabzon'un Tonya ilçesine bağlı bir mahalle statüsünde olup, 2023 yılı verilerine göre 907 kişilik bir nüfusa sahiptir.
Coğrafi Konum ve Koordinatlar
Karadeniz Bölgesi'nin yeşil doğası içerisinde konumlanan İskenderli, coğrafi olarak 40°55′44″ Kuzey enlemleri ile 39°14′28″ Doğu boylamlarında yer alır. Tarihi medresesi, geçmişte beş farklı mahalleyi birbirine bağlayan merkezî yapısı ve eski adı Kumyatağı'na uzanan kültürel miras unsurlarıyla Trabzon'un görülmeye değer tarihi kırsal yerleşimlerinden biridir.