I. Murad Hamamı'nın Tarihi ve Araştırmalar
İznik'te bulunan ve günümüzde İznik Çini ve Kent Müzesi adıyla bir sergi mekânı olarak faaliyet gösteren I. Murad Hamamı'nın inşa kitabesi bulunmadığından kesin yapım tarihi bilinmemektedir. 1648 yılında İznik'i ziyaret eden Evliya Çelebi, Seyahatnâme'sinde bu yapıyı "Tekeoğlu Hamamı" adıyla anarak "eski hamam" olarak nitelendirmiştir. Yapı üzerine araştırma yapan mimar Ali Saim Ülgen 1938 tarihli makalesinde, mimari özelliklerinden ötürü buranın bir 15. yüzyıl sonu eseri olduğunu belirtmiştir. 1941 yılında Katharina Otto-Dorn ise yapının mimari unsurlarına dayanarak 15. yüzyıla ait bir tekke olduğunu öne sürmüştür.
Farklı Tarihlendirme Görüşleri
Sanat tarihçisi Semavi Eyice, 1960 tarihli makalesinde hamamın en geniş tabirle 14. yüzyılın ikinci yarısı ile 16. yüzyılın ilk yarısı arasında, daha dar bir tahminle ise 15. yüzyıl sonlarında inşa edilmiş olabileceğini belirtmiştir. Eyice ayrıca, Osmanlı Padişahı I. Murad'ın İznik'te yaptırdığı bir hamam olması durumunda bu yapının "Eski Hamam" adıyla tanınan bu hamam olmasının mümkün olduğunu eklemiştir. Sanat tarihçisi Ahmet Sipahioğlu ise 1988'deki çalışmasında, I. Murad'ın 1359-1389 yılları arasında yaptırdığı hayır kurumlarına değinerek hamamı bu döneme tarihlendirmiştir.
Restorasyon Süreci ve Antik Roma Kalıntıları
Bursa Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 11 Şubat 1990 tarihli kararıyla 1. anıtsal koruma derecesiyle tescil edilen yapı, uzun süre harap durumda kalmıştır. 2006 yılında rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanmış ve İznik Kaymakamlığı tarafından onarım çalışmaları başlatılmıştır. Ağustos 2007'de tamamlanan yaklaşık 2.500.000 YTL maliyetli bu çalışmalar esnasında, Antik Roma dönemine ait 2. yüzyıldan kalma sütunlu bir yolun bir kısmı da ortaya çıkarılmıştır. Restorasyon sonrasında hamam bahçesi genişletilerek ahşap çini dükkânları yerleştirilmiş ve bahçe kısmı Çiniciler Çarşısı adını almıştır. Yapının kendisi ise kültür merkezi, seminer salonu ve sergi alanı olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Konumu ve Mimari Yapısı
Hamam, İznik'in Beyler Mahallesi'ndeki Atatürk Caddesi üzerinde konumlanmaktadır. Yapının girişi kuzey cephesinin orta eksenindeki kapıdan sağlanmaktadır. Mimari açıdan batı kısmında erkek bölümü, doğu kısmında ise kadın bölümü olmak üzere iki temel kısımdan oluşmaktadır. Hem erkek hem de kadın bölümlerine sahip olması yönüyle yapı, tipik bir çifte hamam özelliği taşımaktadır.