Hazar Gölü (diğer adıyla Gölcük Gölü), Türkiye'nin Elazığ ilinde güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda uzanan tektonik bir göldür. Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Elazığ kent merkezinin yaklaşık 20 kilometre güneydoğu yönünde, Güneydoğu Toros Dağları'nın arasına yerleşmiştir. Çevresi kuzeyde Mastar Dağı (1724 m) ve Çelembik Dağı (1747 m), güneyde Hazarbaba Dağı (2347 m) ve batıda Kuşakçı Dağı (1908 m) ile çevrilidir. Deniz seviyesinden 1248 metre yükseklikte bulunan bu elips şeklindeki gölün yüzölçümü 81 kilometrekare, yağış havzası ise 277 kilometrekaredir.
Hazar Gölü'nün Tektonik Oluşumu ve Derinliği
Hazar Gölü, dünyanın en uzun kırık hattı ve Rift sistemi üzerinde konumlanmıştır. Kızıldeniz, Akabe Körfezi, Lüt Gölü, Şeria Oluğu ve Amik Ovası üzerinden Doğu Anadolu Fay Hattı'na ulaşan bu büyük doğrultu atımlı fay sistemi, yer kabuğunun yatay ve düşey yönlü hareketlerine neden olarak çöküntü alanları yaratmış ve gölün oluşmasını sağlamıştır. Türkiye'nin en derin göllerinden biri olan Hazar Gölü'nün derinliği hakkında farklı tespitler bulunmaktadır; gölde araştırmalar yapan E. Huntington derinliği 213 metre olarak ölçerken, Devlet Su İşleri (DSİ) 152 metre, 1987 yılında gerçekleştirilen bir başka araştırma ise en derin noktayı 80 metre olarak kaydetmiştir.
Su Kaynakları ve Hidrolojik Yapı
Göle Kürk Çayı, Zıkkım Deresi ve çok sayıda küçük akarsu su taşımaktadır. Ayrıca 1957 yılında 36 metreküp/saniye debili Kavak Çayı'nın göle kanalize edilmesiyle göl önemli miktarda su kazanmıştır. Gideğeni bulunmayan Hazar Gölü'nün suları hafif sodalı ve tuzlu özellik gösterirken, yağışlar ve akarsulardan göle karışan üst kısımdaki sular tarımsal sulamaya uygundur. Göl seviyesinde mevsimsel değişimler yaşanmakta olup, en düşük seviye aralık ayında, en yüksek seviye ise haziran ayında gözlenir. Gölün doğu kısmındaki alüvyal dolgu alanından Dicle Nehri'ne yer altı sızıntısı mevcuttur. Gölden su çeken Hazar 1 ve Hazar 2 hidroelektrik santralleri (HES) nedeniyle su seviyesinde düşüşler meydana gelmiş, bu durum son yıllarda santrallerin atıl kalmasına yol açmıştır.
Doğal Yaşam ve Koruma Altındaki Sit Alanı
Doğal sit alanı statüsünde korunan Hazar Gölü çevresinde, pek çok kamu kurum ve kuruluşuna ait dinlenme ve eğitim tesisleri yer almaktadır. Göl ekosisteminde batağanlar, sakarmekeler, balıkçıllar ve martılar gibi yaygın kuş toplulukları barınırken; göl sularında sazan, karabalık ve aynalısazan türleri yaşamakta ve avlanmaktadır. Göl tabanında eski saray ve manastır kalıntıları olduğu düşünülen batık yapılar bulunmaktadır. Geçmişte Hazar Sulama Projesi kapsamında santrallere su pompalanması sonucu göl seviyesinin ciddi şekilde düşmesiyle bu tarihi kalıntılar su yüzeyine çıkmıştır. Ekolojik dengenin bozulmasını önlemek amacıyla su çekimine ara verilmiş ve 2007 yılında kota sabitlenmiştir. Gölün güney kıyısından Diyarbakır-Kurtalan demiryolu geçmektedir.