Hadrianopolis Muharebesi'nin Tarihi ve Önemi
Hadrianopolis Muharebesi (Edirne Muharebesi), Doğu Roma İmparatorluğu'nun Germen kabileleriyle yaşadığı büyük çatışmaların en yıkıcı olanlarından biridir. Hun istilasından kaçarak topraklarını terk eden bir Doğu Germen kabilesi olan Teuringiler, liderleri Alavivus ve Fritigern önderliğinde Doğu Roma'ya sığınmışlardır. İmparator Valens, 376 yılında müttefik olarak bu kabilenin Tuna'nın güneyine yerleşmesine izin vermiştir. Ancak eyalet kumandanlarıyla yaşanan sorunlar sebebiyle ayaklanan kabile ile Romalılar arasında iki yıl boyunca çatışmalar devam etmiştir.
Savaşın Gelişimi ve Edirne Yakınlarındaki Karşılaşma
İmparator Valens, 378 yılında bizzat bir sefer düzenlemiştir. Gratianus, amcası Valens'e Batı Roma Ordusu'ndan destek göndermiştir. Bazı subayları Gratianus'un beklenmesini önerdiyse de Valens, sayısal üstünlüğünden ötürü kendine çok güveniyor ve Gotları ciddiye almıyordu. 9 Ağustos 378'de iki ordu Edirne yakınlarında karşı karşıya gelmiştir. Aceleyle verilen karar ve savaş düzeni kurulmadan yapılan saldırı, Roma ordusunun ağır bir bozguna uğramasıyla ve Valens'in ölümüyle sonuçlanmıştır. Tarihçi Ammianus Marcellinus, savaşta Roma ordusunun üçte ikisinin yok olduğunu, kalan üçte birinin ise geri çekilmeyi başardığını belirtmiştir.
Ammianus Marcellinus'un Gözünden Felaketin Detayları
Dönemin en önemli tarih yazarı olan Ammianus Marcellinus, savaş gününü ayrıntılı bir biçimde aktarmıştır. Onun anlatımına göre, Roma sancakları 9 Ağustos 378 sabahı ilerletilmiş, yük arabaları ve erzaklar Hadrianopolis surlarının yakınında koruma altına bırakılmıştır. Yaklaşık sekiz mil yürüyen Roma ordusu, Gotların kadın ve çocuklarını barındıran ve koruma hattı görevi gören çember halindeki arabalarını görmüştür. Sol kanattaki süvariler engebeli arazide ilerlerken barbarlar barış istemeyi düşünseler de bu talep reddedilmiştir. Valens'in aceleciliğiyle savaş düzeni kurulmadan verilen saldırı emri Roma ordusunun yıkımına yol açmış; savaş alanında kalanların çok azı kurtulabilmiş, Valens'in kendisi de ya savaşta ölmüş ya da sığındığı bir köylü kulübesinde yakılarak can vermiştir. Marcellinus bu durumu, Roma'nın doğudaki kudretinin kırıldığı en büyük felaketlerden biri olarak tanımlar.
Muharebenin Uzun Vadeli Sonuçları
Savaşın Doğu Roma İmparatorluğu üzerinde çok derin ve uzun vadeli etkileri olmuştur. Kaybedilen tecrübeli askerler ve değerli yöneticiler, imparatorlukta büyük bir liderlik sorununa yol açmıştır. Roma Ordusu asker bulmakta zorlanmaya başlamış ve bu durum sonraki yüzyılda ordunun büyük bölümünün Germen paralı askerlerinden oluşmasına zemin hazırlamıştır. Valens'in ölümü sonrasında tek Augustus olarak kalan Gratianus ve II. Valentinianus'un yanına yeni bir lider aranmış; Gratianus, 375 yılında bilinmeyen bir nedenle idam edilen eski seçkin general Kont Theodosius'un oğlu Theodosius'u seçerek 19 Ocak 379'da Augustus ilan etmiştir.