Gönen'in Tarihi ve Coğrafi Konumu
Gönen (Yunanca: Artemea, Grekçe: Asepsus), Marmara Bölgesi'nin Güney Marmara Bölümü'nde, Balıkesir iline bağlı, kaplıcaları ile ünlü tarihi bir ilçedir. Şehrin doğusu Manyas, kuzeydoğusu Bandırma, batısı Çanakkale'nin Biga ve Yenice ilçeleri, güneyi Balya ilçesi, kuzeyi ise Marmara Denizi ve Erdek Körfezi ile çevrilidir. Antik çağlarda Konan-Artemea olarak anılan ilçenin ilk yerleşim izlerinin, yakınında yer aldığı düşünülen Artemis tapınağının çevresinde kurulduğu tahmin edilmektedir.
Antik Çağlardan Günümüze Şifalı Sular ve Arkeolojik Bulgular
Kaplıca çevresinde yürütülen hafriyatlar sırasında keşfedilen mozaikler, yazılı taşlar, sütun başlıkları ve madeni paralar, bölgedeki yerleşimin Milat öncesine dayandığını kanıtlamaktadır. Milattan Sonra 2. yüzyıla ait kitabelerde kentin ismi "Sıcak Su Şehri" (Thermi), hamamlar ise "Granikaion Hamamları" olarak geçmektedir. Bu yazıtlarda, şifa dağıtan sıcak suyun insanlığa sunulması amacıyla bağış yapan ve yardımda bulunan yöneticilerin adları yer almaktadır. Ayrıca 2011 yılında belgesel yönetmeni Gültekin Gün'ün Direnen Tarih Mysia belgesel çalışması notlarında da bölgeye dair önemli arkeolojik ve nümismatik tespitler paylaşılmıştır.
Egemenlik Aşamaları ve Nüfus Hareketleri
Milattan Önce 14. yüzyılda bir köy olarak kurulduğu tahmin edilen Gönen; Osmanlı dönemine dek Truvalılar, İyonyalılar, Lidyalılar, Persler, Helenler, Bergama krallıkları ile Roma ve Bizans devletlerine ev sahipliği yapmıştır. 13. yüzyılda Anadolu Selçukluları tarafından fethedilen bölge, daha sonra Karesi Beyliği egemenliğine girmiş ve 1334 yılında Osmanlı idaresine katılmıştır. Osmanlı döneminde Bolu yöresinden gelen Akçaali, Rüstem ve Malkoç beylerine ait aşiretlerin yerleştiği Gönen, 1859'da Kırım ve Kafkasya'dan, 1877-1878'de ise Rumeli, Balkanlar ve Kafkasya'dan gelen göçmenlerle büyümüş; Plevne, Tırnova ve Reşadiye gibi yeni mahalleler kurulmuştur. İlçe, 1920'de Yunan işgaline uğramış ve 6 Eylül 1922'de düşman işgalinden kurtarılmıştır.
Truva Savaşı Efsaneleri ve Büyük İskender'in Mirası
Bölge, Truva Savaşı ile doğrudan ilişkilendirilen zengin mitolojik anlatılara sahiptir. Milattan Önce 1200 yıllarındaki Truva Savaşı'nda Aisepos (Gönen Çayı) sularını içen Zeleia halkı, Lykaon'un oğlu ünlü okçu Pandaros liderliğinde Truva saflarında savaşmıştır. Bu savaşta hayatını kaybeden Habeşistan Kralı Memnon'un Güvercinli Köprü'nün batısına (günümüzde Ulukır köyü sınırları) gömüldüğü ve efsaneye göre Memnon'un kuşlarının her yıl buraya gelerek yas tuttuğu bilinmektedir. Ayrıca Milattan Önce 334 yılındaki Granikos Savaşı'nda Persleri yenen Büyük İskender'in, Aeisepos kenarında dinlenirken askerlerinin sıcak suyu keşfettiği ve burada aldıkları banyo ile zindeleşerek suyun şifalı olduğuna inandıkları rivayet edilmektedir.