Doğal ve Tarihi Bir Liman: Gideros
Gideros, Karadeniz Bölgesi'nde, Kastamonu ilinin Cide ilçesi sınırları içerisinde yer alan, antik Pamfilya bölgesine ait bir yerleşim ve doğal sit alanıdır. Cide ilçesi ile Bartın iline bağlı Kurucaşile ilçesi arasındaki karayolu üzerinde bulunan bu eşsiz koyun denize açılan ağzı oldukça dardır ve ancak büyükçe iki teknenin geçebileceği genişliktedir. Eskiden korsanların saklanma yeri olduğu söylenen Gideros Koyu'na, hem Cide hem de Kurucaşile yönünden gelen iki ayrı koldan sahile ulaşılabilmektedir. Ziyaretçiler sandal turları ile Osmanlı hamamını ve koyun boğazını görebilmekte, ayrıca küçük plajında denize girebilmektedir.
Mitolojik Kökenler ve Antik Edebiyat
Gideros adının kökeni kesin olmamakla birlikte Latince, Yunanca veya Luviceden (Bilge Umar'a göre Luvi dilinde 'Büyük Duvar') geldiği düşünülmektedir. Antik kaynaklarda Cytorus (Kytoros, Cytorum, Kytoron veya Kytoris) olarak geçen şehrin kurucusu, mitolojiye göre Phrixus'un oğlu Cytiorus'tur (Kytoros). Homeros, İlyada destanının 2. kitabında Troya savaş düzenini anlatırken Cytorus'u Parthenius Nehri (Bartın Çayı) çevresindeki Paflagonya yerleşimleri arasında sayar. Strabon ise kentin Sinope'nin (Sinop) bir ticaret merkezi olduğunu ve özellikle şimşir ağacı kaynağı olarak ünlendiğini yazar. Ünlü şairlerden Catullus 'Şimşirlerle kaplı Cytorus' diye seslenirken, Vergilius ise 'Şimşirli Cytorus'un dalgalı tepelerini görmek isterdim' diyerek bu coğrafyayı edebiyata taşımıştır. Homeros yorumcusu Selanikli Eustathius ise 'Cytorus'a şimşir taşımak' deyimini, gereksiz bir işi tanımlamak amacıyla kullanmıştır.
Zengin Arkeolojik Geçmiş ve Kalıntılar
Cide'de 2009-2011 yılları arasında Leiden ve Glasgow Üniversiteleri tarafından yürütülen 'Cide Archaeological Project' yüzey araştırmaları, Gideros'un derin tarihini gözler önüne sermiştir. Bu araştırmalarda; Gideros'taki Çadır İni ve Ballıcı İni mağaralarında Orta Kalkolitik döneme ait çanak çömlek parçaları, Filyos Mağarası'nda Erken Tunç Çağı buluntuları, Gideros Mağarası 1'de Bizans dönemine ait çanak çömlek ve mabet kalıntıları keşfedilmiştir. Ayrıca Gideros Kalesi çevresinde Bizans dönemine ait sur ve yapı kalıntıları ile Gideros Köyü'nde Roma-Bizans dönemlerine ait duvar kalıntıları bulunmuştur. Bölgenin tarihi boyunca Demir Çağı ve Helenistik devre ait yapı ve kalıntılara da rastlanmıştır. Antik dönemde MÖ 7. yüzyılda Kimmer istilasına uğrayan bölge sırasıyla Lidya, Pers, İskender, Pontus ve MÖ 60'larda Roma hakimiyetine girmiştir.
Gideros Kalesi'nin Fethi ve Osmanlı Dönemi
Gideros Kalesi, 1284 yılının Eylül-Ekim aylarında Çobanoğulları Beyi Muzaffereddin Yavlak Arslan tarafından fethedilmiştir. Bu tarihi fethi anlatan fetihname günümüzde İran Milli Kütüphanesinde bulunmakta olup, bir kopyası 2019 yılında Cide'ye kazandırılmıştır. Fetihnamede 'fitne ve fesat mekanı' olarak nitelendirilen kalenin fethi için 24 Eylül - 3 Ekim 1284 tarihleri arasında Yavlak Arslan'ın 4.000 kişilik ordusu, kale önüne gelen Bizans ve Trabzon İmparatorluğu birlikleriyle savaşmış ve zafer kazanmıştır. Candaroğulları Beyliği'nin Osmanlı İmparatorluğu'na katılmasıyla Osmanlı idari sistemine giren Gideros, bu dönemde özellikle kereste nakli ve gemi yapımı amacıyla kullanılmıştır. Cumhuriyet döneminde भी Cide'deki Kalafat köyünün sınırları içinde kalan ve daha sonra referandumla mahalle statüsü kazanan Gideros, günümüzde turizm açısından her geçen gün gelişmeye devam eden bir cazibe merkezidir.