Doğal ve Tarihi Bir Liman: Gideros Koyu
Gideros, Karadeniz Bölgesi'nde, Kastamonu ilinin Cide ilçesi sınırları içerisinde yer martialmakta ve Cide ilçesi ile Bartın iline bağlı olan Kurucaşile ilçesi arasındaki karayolu üzerinde bulunan, antik Pamfilya bölgesine ait bir yerleşim ve doğal sit alanıdır. Koyun denize açıldığı ağız ancak büyükçe iki tekne genişliğindedir. Eskiden korsanların saklanma yeri olduğu söylenen Gideros Koyu'na, Cide yönünden ve Kurucaşile yönünden gelinerek iki ayrı koldan sahile ulaşılabilmektedir. Günümüzde bu isim hem Karadeniz'de korunaklı bir koyu hem de Kastamonu'nun Cide ilçesine bağlı Kalafat köyünün bir mahallesini ifade etmektedir. Cide kasabasının 12 km batısında ve Kurucaşile'nin 15 km doğusunda yer alan Gideros'ta, ziyaretçiler sandal ile tarihi Osmanlı hamamını ve boğazı görebilmekte, küçük plajında denize girebilmektedir.
Mitolojik Köken, Edebiyat ve Etimoloji
Gideros isminin kökeni kesin olmamakla birlikte Latince, Yunanca veya Luvice olduğu düşünülmektedir. Antik adı Kytoros olan kentin kurucusu, efsaneye göre Phrixus'un oğlu Cytiorus'tur. Strabon’un verdiği bilgilere göre ise kent, ismini Phrixus'un oğlu ve bir Argonot olan Kytoros'tan almıştır. Homeros'un İlyada destanında Truva Savaşı esnasında savaşa katılan Enetlerin yaşadığı yer olarak geçen Kytoros, antik dönem şairleri Catullus, Vergilius ve Rodoslu Apollonius'un eserlerinde şimşir ağaçlarıyla ünlü ormanlık yapısıyla anılmıştır. Bilge Umar ise Cytorus isminin Luwi dilinde 'Büyük Duvar' anlamına geldiğini öne sürmektedir. Halk arasındaki bir rivayete göre ise, fırtınadan kaçarak koya sığınmak isteyen Romalı denizcilerin köylülerin 'Kalacak mısınız?' sorusuna 'Kalamazsak, gideros' demesiyle koya bu isim verilmiştir.
Arkeolojik Yüzey Araştırmaları ve Eski Dönemler
Cide ve çevresinde 2009-2011 yılları arasında Leiden ve Glasgow Üniversiteleri tarafından 'Cide Archeological Project' adı altında yüzey araştırmaları yapılmıştır. Bu araştırmalarda Gideros'ta bulunan Çadır İni ve Ballıcı İni mağaralarında Orta Kalkolitik döneme ait çanak çömlek parçaları, Filyos Mağarası'nda Erken Tunç Çağı'na ait çanak çömlek, Gideros Mağarası 1'de Bizans dönemine ait çanak çömlek ve mabet kalıntıları keşfedilmiştir. Ayrıca Gideros Kalesi etrafında surlar, bir kısmı yıkılmış yapılar, Bizans dönemine ait çanak çömlek ile Gideros Köyü'nde Roma-Bizans dönemine ait duvar kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. Demir Çağı ve Helenistik Devre ait yapı ve kalıntıların da bulunduğu bölge, Paflagonya bölgesiyle paralel olarak MÖ 7. yüzyılda Kimmer istilasına uğramış; ardından sırasıyla Lidya, Pers, İskender ve Pontus İmparatorluklarına bağlanmış ve MÖ yaklaşık 60'larda Roma hakimiyeti altına girmiştir.
Türkler Tarafından Fethi ve Osmanlı'dan Günümüze Gideros
Gideros Kalesi, 1284 yılının Eylül-Ekim aylarında Çobanoğulları Beyi Muzaffereddin Yavlak Arslan komutasındaki 4.000 civarında bir kuvvetle fethedilmiştir. İran Milli Kütüphanesinde bulunan ve bir kopyası 2019 yılında Cide'ye getirilen fetihnameye göre; fitne ve fesat mekanı olan bu kalenin fethine karar kılınarak 24 Eylül - 3 Ekim 1284 tarihleri arasında kale hisarlarına yapılan direkt saldırılarla fetih gerçekleştirilmiştir. Kale önünde Bizans ve Trabzon İmparatorluğu birlikleri yenilerek kaleye çekilmek zorunda kalmıştır. Candaroğulları Beyliği'nin Osmanlı İmparatorluğu'na katılmasıyla Gideros, Osmanlı idari sistemine dahil olmuştur.