Edirne Sarayı'nın Tarihçesi ve Önemi
Osmanlı İmparatorluğu'nun İstanbul'daki Topkapı Sarayı'ndan sonraki en büyük ikinci sarayı olan Edirne Sarayı (Sarây-ı Cedîd-i Âmire); Tunca Sarayı, Hünkar Bahçesi Sarayı ve Edirne Saray-ı Hümayunu gibi isimlerle de anılmaktadır. Edirne'nin Yeniimaret Mahallesi'nde Sarayiçi olarak adlandırılan bölgesinde, II. Murad'ın saltanatının son zamanlarında 1450 yılında Tunca Nehri'nin iki yakasında inşa edilmeye başlanmıştır. Esas karakterini ise II. Mehmed döneminde kazanan saray, büyük meydanlar etrafında konumlanan değişik işlevli yapılarıyla Türk saray mimarisinin genel karakterini yansıtmaktadır.
Sarayın Mimarisi ve Gelişimi
Sarayın kuruluşu Sultan I. Murad zamanına kadar dayanmaktadır. Evliya Çelebi'nin anlatımına göre burası eskiden Edirne kralının av yeriydi. Fetihten sonra Sultan I. Murad'ın halktan uzakta ibadette bulunmak ve dinlenmek amacıyla tekke ve köşk inşa ettirdiği anlaşılmaktadır. Fatih Sultan Mehmed döneminde saray, Cihannüma Kasrı (Taht-ı Hümayun) başta olmak üzere Bab-ı Hümayun, Alay Meydanı, Sancak-ı Şerif Dairesi, Arz Odası, Kum Kasrı, Harem-i hümayunun bir kısmı, kütüphane-i hümayun ve mutfak gibi yapılarla geniş bir bütün halinde planlanmıştır. Çevresi Tunca Nehri ile çevrili olduğu için savunma amaçlı yüksek surlara ihtiyaç duyulmamış, saray sadece üç metre civarında sade bir sur duvarıyla çevrilmiştir.
En Parlak Dönemler ve İlave Yapılar
Edirne Yeni Sarayı, özellikle Kanuni Sultan Süleyman ve Sultan IV. Mehmed dönemlerinde en parlak zamanını yaşamıştır. Kanuni Sultan Süleyman döneminde saray arazisine köprülerle bağlantı sağlanmış; Terazi-i Kasrı, Adalet Kasrı, divanhane (Hünkar Sofası) ve büyük hamam inşa edilmiştir. Ayrıca Sultan I. Ahmed de sarayda bir mescid inşa ettirmiş, saray ovasını bayram yeri olarak düzenletmiş ve Tunca Nehri'nde kayık gezintileri geleneğini başlatmıştır. Saray kompleksinin ihyası için günümüzde Cumhurbaşkanlığı kararı ile Milli Saraylar Başkanlığına tahsis edilerek kazı, inşa ve çevre düzenleme çalışmalarını kapsayan 5 yıllık master plan yürütülmektedir.