Diyarbakır Arkeoloji Müzesi'nin Tarihçesi
Diyarbakır Müze Müdürlüğüne bağlı olarak 1934 yılında kurulan Diyarbakır Arkeoloji Müzesi, şehrin ilk müzesi olma özelliğini taşımaktadır. Faaliyetlerine ilk olarak Ulu Cami'nin batısında yer alan ve Artuklu Hükümdarı el-Melikü's-Sâlih Mahmud zamanında yaptırılmış olan Sincariye (Zinciriye) Medresesi'nde başlamıştır. Müze, 1986 yılında Elazığ Caddesi'ndeki yeni bir binaya taşınmış; teşhir tanzim çalışmalarının 1993 yılında tamamlanmasıyla birlikte ziyarete açılmıştır. 2004 yılında İç Kale'nin müze kompleksi olarak işlev kazanmasının ardından buraya taşınmış ve İçkale'deki 14 adet tescilli yapının müze alanına dönüşmesiyle 25 Mayıs 2015 tarihinde resmi olarak kapılarını açmıştır.
İç Kale Müze Kompleksi ve Yapısı
Günümüzde Diyarbakır Arkeoloji Müzesi, İç Kale'deki Müze Kompleks alanı içerisinde bulunan ve 19. yüzyılda inşa edilmiş iki binadan oluşmaktadır. Bu geniş müze kompleksinin içerisinde Arkeoloji Müzesi ile birlikte Atatürk Müzesi de yer almaktadır. Kompleks alan; Tematik Sergileme Binası, Kronolojik Sergileme Binası, Saint George Kilisesi Sanat Galerisi, Atatürk Müzesi, Müze Kafe, Amida Höyük, Aslanlı Çeşme, Artuklu Kemeri ve Hz. Süleyman Camii gibi tescilli tarihi yapıları ve mekânları barındırmaktadır. 2022 yılından bu yana müzenin ziyaretçi sayılarında büyük bir artış yaşanmış olup; 2022 yılında 68.000, 2023 yılında ise 131.000 kişi müzeyi ziyaret etmiştir.
Zengin Eser Koleksiyonu ve Sergilenen Dönemler
Müze koleksiyonunda 2024 yılı itibarıyla kayıtlı 36.000 adet envanterlik eser bulunmaktadır. Diyarbakır Arkeoloji Müzesi'nde, Neolitik Dönem'den günümüze kadar pek çok farklı medeniyete ait kültürel varlık sergilenmektedir. Bölgede bulunan Geç Paleolitik, Neolitik, Kalkolitik, Hitit, Asur, Roma, Bizans, Erken Hristiyan, Emevi, Abbasi, Selçuklu, Artuklu, Akkoyunlu, Karakoyunlu ve Osmanlı çağlarına ait arkeolojik eserlerin yanı sıra yöresel etnografik eserler de müzede yer almaktadır.
Bölgesel Arkeolojik Kazılar ve Buluntular
Müzede sergilenen eserlerin önemli bir bölümünü bölgedeki önemli arkeolojik kazılardan elde edilen buluntular oluşturmaktadır. Özellikle Körtik Tepe, Çayönü Tepesi, Ziyaret Tepe, Üçtepe, Gre Fılla ve Zerzevan Kalesi gibi büyük öneme sahip kazı çalışmalarından çıkarılan çok sayıda tarihi eser, Diyarbakır Arkeoloji Müzesi çatısı altında sergilenmektedir.