Demircihöyük'ün Konumu ve Genel Özellikleri
Demircihöyük, Bilecik il merkezinin yaklaşık olarak 25 km batısında, Çukurhisar ilçesinin kuzeybatısında yer alan tarihi bir höyüktür. Eskişehir Ovası'nın batı kenarında konumlanan bu höyük, 80 metre çapında ve 5 metre yüksekliktedir. Yapılan sondaj çalışmaları, yerleşimin aktif olduğu dönemlerde höyüğün genişliğinin ve yüksekliğinin günümüzden çok daha fazla olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Arkeolojik Kazılar ve Katmanlar
Höyük, arkeoloji dünyasında ilk kez 1937 yılında K. Bittel tarafından tespit edilmiş ve bu dönemde sınırlı ölçüde bir kazı gerçekleştirilmiştir. Daha kapsamlı olan ikinci dönem kazıları ise 1975-1978 yılları arasında Manfred Korfmann başkanlığında yürütülmüştür. Kazılarda Erken Tunç Çağı'na tarihlenen tam 17 yapı katı saptanmıştır. Erken Tunç Çağı'nın en alt tabakası olarak bilinen D tabakasının 4,5 metre altında dahi kültür tabakasının devam ettiği görülmüştür. Ancak ovanın taban suyu nedeniyle daha derine inmek mümkün olmamıştır. Burguyla 1,3 metre daha derine inilmesine rağmen ana toprağa ulaşılamaması, Eskişehir Ovası'nın binlerce yıl içinde alüvyon birikimiyle ne denli yükseldiğini ve pek çok Neolitik döneme ait yerleşimin toprak altında kalmış olabileceğini göstermektedir.
Surlarla Çevrili Dairesel Mimari Plan
Demircihöyük, Erken Tunç Çağı'nda surla çevrili korunaklı bir yerleşimdir. Kazılarda ortaya çıkarılan yapı planı, bir meydan etrafında dairesel ve radyal olarak yan yana dizilmiş evlerden oluşan, surla çevrili dairesel bir düzen sergilemektedir. Yerleşimde saptanabilen iki giriş bulunmakla birlikte, kazılamayan diğer bölümlerde de iki girişin daha bulunduğu tahmin edilmektedir. Tabanı taş döşeli ana girişin hemen yanındaki üç odalı ev haricinde, yerleşimdeki tüm mekânlar iki odalıdır ve kapıları ortak meydana açılmaktadır. Meydanın büyük bir bölümü ise toprakta açılmış erzak çukurlarından oluşmaktadır. Bu dairesel ve radyal yerleşim tarzı, arkeolojide "Anadolu tipi yerleşme" düzeni olarak adlandırılmaktadır.
Tarihi Buluntular ve Nekropol Alanı
Höyüğün 250 metre batısında yer alan ve Sarıket olarak bilinen bölge, Demircihöyük halkı tarafından kullanılan mezarlık alanıdır. Sarıket, Anadolu'da bilinen en geniş Erken Tunç Çağı nekropol alanı olma özelliğini taşımaktadır. Demircihöyük'te Erken Tunç Çağı öncesine tarihlenen çanak çömlekler arasında Fikirtepe malı olarak bilinen koyu kahverengi çanak çömlek grubu ile Hacılar Höyük'ün Geç Neolitik - Erken Kalkolitik dönemleriyle çağdaş olan beyaz-bej astar üzerine kızıl kahverengi boyalı "Mal D" grubu yer almaktadır. Pişmiş topraktan yapılmış buluntular arasında hayvan heykelcikleri, çıplak kadın betimlemesi içeren bir tanrıça idolü, dokuma ve yün eğirme araçları ile fırça sapları bulunmaktadır. Ayrıca MÖ 9000-3000 arasına tarihlenen sapan taşları da höyüğün en önemli tarihi eserleri arasındadır. Höyükten çıkarılan tüm bu arkeolojik eserler günümüzde Eskişehir Arkeoloji Müzesi bünyesinde sergilenmektedir.