Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan Deliller Hanı, Hüsrev Paşa Hanı adıyla da bilinmekte olup günümüzde Kervansaray Otel olarak işletilmektedir. Yapı, 1603 tarihli bir vakfiyede Mardin Kapusu Menzil Hanı şeklinde adlandırılmaktadır. Tarihi han, 1527 yılında şehrin ikinci valisi olan Divane Hüsrev Paşa tarafından yaptırılmıştır. Yapının "Deliller Hanı" adını almasının temel nedeni ise hacı adaylarına rehberlik yapan delillerin burada konaklamış olmasıdır.
Mimari Özellikleri ve Yapı Malzemeleri
İki katlı olarak inşa edilen Deliller Hanı, açık avlulu ve kapalı olmak üzere iki ana bölümden meydana gelmektedir. Yapının inşasında avlu cephelerinde, kemer ve ayaklarda, batı cephesinde siyah-beyaz kesme taş kullanılmıştır. Diğer üç cephede ise moloz taş tercih edilmiş; tonoz ve kubbeler ise tuğla ya da taştan örülmüştür. Girişin sağında ve solunda yan yana sıralanmış beşik tonozlu, siyah-beyaz taş sıralarının biçimlendirdiği 16 adet dükkân yer almaktadır. Han, bu mimari yönüyle tipik bir Osmanlı şehir hanı görünümündedir.
İç Mekan Tasarımı ve Bölümler
Hanın iç kısmında, ortada yer alan avlunun etrafında revak ve odalar sıralanmaktadır. Geçmiş dönemlerde binek hayvanlarının gecelediği, 6–7 metre yüksekliğinde ahır olarak inşa edilmiş olan bölüm, günümüzde kapalı restoran olarak hizmet vermektedir. Bu dönüşümle birlikte tarihi yapı, geçmişteki işlevsel ögelerini koruyarak modern kullanıma entegre edilmiştir.
Onarım ve Restorasyon Süreci
Tarihi han, 1950'li yıllarda kapsamlı bir onarım görmüştür. Bu onarım çalışmaları sırasında yapının beden duvarları, avlu cepheleri ve oda içleri restore edilmiştir. Ardından 1982 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kararı doğrultusunda yeniden restore edilen Deliller Hanı, bu tarihten itibaren turistik amaçlı olarak kullanılmaya başlanmıştır.