Cumhuriyet Ağacı Anıtı'nın Tarihçesi ve Önemi
İzmir'in Konak ilçesinde, Kordon üzerinde bulunan Gündoğdu Meydanı içerisinde yer alan Cumhuriyet Ağacı, Millî Mücadele'yi simgeleyen son derece kıymetli bir anıttır. Heykeltıraş Ferit Özşen'in eseri olan bu anıt, cumhuriyetin ilanının 80. yıl dönümü olan 29 Ekim 2003 tarihinde açılmıştır. Kordon boyunda 1997'den itibaren gerçekleştirilen deniz dolgusu çalışmaları sonrasında 2000 yılında oluşturulan Gündoğdu Meydanı'na bir anıt kazandırılması amacıyla İzmir Büyükşehir Belediyesi heykeltıraş Ferit Özşen ile anlaşmıştır. 2003 yılında tamamlanan anıt, aynı yılın Cumhuriyet Bayramı'nda açılışı yapılarak kente kazandırılmıştır.
Mimari Yapısı ve Edebi Esinlenmeleri
Cumhuriyet Ağacı, 8,5 metre yüksekliğinde mermer kaplı bir kaide ve bu kaidenin üzerine yerleştirilen 5 metrelik bakır heykelden oluşur. Toplam yüksekliği 13,5 metre olan bu anıt, gün ışığından daha iyi yararlanabilmesi için batıya bakacak şekilde yerleştirilmiştir. Bakır heykelde on adet atlı tasvir edilmiştir. Bu atlı figürlerin yüzleri belirli değildir ve üzerlerinde asker ya da sivil kıyafeti bulunmamaktadır. Heykeltıraş Ferit Özşen, bu atlı figür topluluğu ile ulu önder Atatürk ve silah arkadaşlarını temsil etmeyi amaçlamıştır. Sanatçı, heykelin üst kısmını ünlü şair Nazım Hikmet'in 'Dört nala gelip uzak Asya'dan, Akdeniz’e bir kısrak başı gibi uzanan bu memleket bizim' dizelerinden esinlenerek tasarlamıştır. Bu dize, atlı heykellerin alt tarafındaki çıkıntılarda kelime kelime bölünmüş şekilde yazılıdır.
Kaidedeki Kabartmalar ve Tarihi Ayrıntılar
Anıtın mermer kaplı kaidesinde cumhuriyetin kuruluşunu anlatan ve cumhuriyet kazanımlarını temsil eden kabartmalar ile yazılar yer almaktadır. Bu tarihi kabartmalardan bazıları şunlardır: Elinde 'Lozan' yazan bir kâğıt ile oturarak 'Sevr' yazan bir taşa basan İsmet İnönü figürü, kara tahta önündeki Atatürk figürü, oy kullanan kadın figürü ve gözleri bağlı bir elinde kılıç diğer elinde terazi taşıyan kadın figürüdür. Başlangıçta anıtın çevresine taş ve sütunlardan oluşan sanatsal bir gölgelik yapılması planlanmış olsa da bu fikir Bayındırlık ve İskân Bakanlığı tarafından kabul edilmediği için uygulanamamıştır.
Vandalizm Saldırısı ve Günümüzdeki Durumu
Cumhuriyetimizin önemli bir simgesi olan bu anıt, 2014 Türkiye yerel seçimleri öncesinde, 16 Mart tarihinde Gündoğdu Meydanı'nda düzenlenen Adalet ve Kalkınma Partisi mitinginde vandalların saldırısına uğramıştır. Saldırının hemen ardından heykelin temizlenmesi için çalışmalar hızlıca başlatılmıştır. Bugün Gündoğdu Meydanı'nda tüm görkemiyle yükselen Cumhuriyet Ağacı, İzmir halkı ve kenti ziyaret eden seyahatseverler için görülmesi gereken en önemli sembol abidelerden biridir.