Kocaeli'nin Gebze ilçe merkezinde, Bağdat Caddesi ve Şeftali Sokak'ta yer alan Çoban Mustafa Paşa Külliyesi, 16. yüzyıla ait tarihi bir Osmanlı külliyesidir. Kesin olmamakla birlikte Mimar Sinan tarafından inşa edildiği düşünülen bu eser, Yavuz Sultan Selim’in kızı ve I. Süleyman'ın kardeşi Hafsa Sultan ile evli olan Çoban Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır.
Külliyenin Yapısı ve Önemi
Geniş bir alana yayılan külliye; cami, türbe, medrese, tekke, kütüphane, imaret, dârüşşifâ, paşa odaları, kervansaray ve çarşı içerisinde yer alan hamam yapılarından oluşmaktadır. Anadolu’dan geçen kervanların, hacı adaylarının ve doğuya sefere çıkan orduların geçiş güzergahında yer alması nedeniyle büyük bir arazi üzerine kurulmuştur. Külliyede 2012 yılında başlayan restorasyon çalışmaları tamamlanmış ve cami bölümü 2 Ocak 2015 tarihinde yeniden ibadete açılmıştır.
Sanatta Çoban Mustafa Paşa Külliyesi
Külliye, ünlü ressam Osman Hamdi Bey'in sanatına da ilham kaynağı olmuştur. Ressamın külliyeyi konu edindiği ve 1880'li yıllarda yaptığı sanılan "Gebze’de Çoban Mustafa Paşa Külliyesi" adlı tablosunda külliyedeki caminin kubbe ile minareleri görülmektedir. Osman Hamdi Bey'in Gebze'ye ve bu tarihi yapıya olan özel ilgisinin, Eskihisar'da bulunan babasının konağından kaynaklandığı ifade edilmektedir.