Tarihçe ve Kökeni
Balıkesir'in Ayvalık ilçesinde bulunan ve eski adıyla Agia Iorgi Kilisesi (Aziz George Kilisesi) olarak bilinen Çınarlı Cami, 1880 yılında inşa edilmiş tarihi bir yapıdır. Ayvalık'ın 19. yüzyılda Rum Ortodoks cemaatinin zenginleşip büyüyen nüfusunun taleplerini karşılamak amacıyla Ayvalıklı mimar Emmanuel Kounas tarafından tasarlanmış ve inşa edilmiştir. Yapı, orijinal olarak Rum Ortodoks cemaati tarafından kilise olarak kullanılmıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve Camiye Dönüştürülmesi
Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi sonrasında, 1923 yılında yapı camiye dönüştürülmüştür. Bu dönüşüm sürecinde yapının temel mimari dokusu korunmuş, sadece ibadet yönünü belirtmek amacıyla bir mihrap eklenmiş ve dış kısmına iki şerefeli bir minare inşa edilmiştir. Kilise mimarisinin önemli unsurlarından biri olan ve bema ile naos bölümlerini ayıran ikonostasis yapısı ise olduğu gibi muhafaza edilmiştir. Yapının çevresinde yer alan asırlık çınar ağaçları nedeniyle, bölge halkı tarafından zamanla "Çınarlı Cami" olarak adlandırılmıştır.
Mimari ve Sanatsal Özellikleri
Çınarlı Cami, kubbeli haç planı şemasına uygun olarak moloz ve kesme taş malzeme kullanılarak inşa edilmiştir. Yapının dış cephesi bölgeye özgü sarımsak taşı ile kaplanmıştır. Dış tasarımda ikiz pencereler ve Korint başlıklı zarif sütunlar dikkat çekici mimari detaylar arasında yer alır. İç mekân tasarımında ise yoğun şekilde Barok tarzı mimari etkileri görülmektedir.
Zengin İç Süslemeleri
Yapıyı "U" şeklinde çevreleyen galeri katı, Korint başlıklı sütunlar tarafından desteklenmektedir. Tonozların içerisinde bitkisel alçı süslemeler yer alırken, bema ve naosu ayıran ikonostasis kısmı yapının en zengin süslemelerine ev sahipliği yapmaktadır. İkonostasis üzerinde akant yaprakları, bitkisel kıvrım dalları ve kuğu figürleri işlenmiştir. Yapının camiye dönüştürülmesi sırasında eklenen mihrap ise son dönem Osmanlı mimarisi etkilerini taşımakta olup, bitkisel girift süslemeler ile dekore edilmiştir.