Tarih Kokan Bir Karadeniz Yerleşimi: Çeşmeler
Trabzon il merkezine 29 kilometre, Maçka ilçe merkezine ise sadece 5 kilometre uzaklıkta konumlanan Çeşmeler, Karadeniz'in yeşil coğrafyasında köklü geçmişiyle öne çıkan tarihi bir mahalledir. Rakımı 600 metre olan yerleşim yeri, günümüzde muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilmektedir. Tarih boyunca farklı inanç gruplarının bir arada yaşadığı bu köy, zengin demografik yapısıyla geçmişin izlerini günümüze taşımaktadır.
Zanha'dan Çeşmeler'e Uzanan Yüzyıllık Tarihçe
Yerleşimin tarihi kayıtlardaki eski adı Zanha olarak bilinmektedir. Osmanlı dönemine ait arşivlerde ise yerleşim; Zaniha, Ziyânice ve Ziyâniha adlarıyla da kaydedilmiştir. Köyün bilinen en eski demografik verisi 1486 yılına dayanmakta olup, bu tarihte köyün tamamının Hristiyanlardan oluştuğu, 50 hane ve 5 mücerred (yetişkin bekar erkek) olmak üzere tahmini 505 kişinin yaşadığı görülmektedir. 1515 yılında köyde Hristiyan nüfusun yanında ilk kez 1 Müslüman hanesi kaydedilmiş; takip eden 1554 yılında Müslüman hanesi 6'ya, 1583 yılında ise 15 haneye yükselmiştir. Cumhuriyet döneminde de uzun süre Zanha adını koruyan yerleşim, 1959 yılında yabancı kökten geldiği ve karışıklığa yol açtığı gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Çeşmeler adını almış ve 1960 yılı nüfus sayımıyla birlikte yeni ismi resmiyet kazanmıştır.
Osmanlı Dönemi İki Tarihi Kilise Mirası
19. yüzyılın sonlarına doğru Çeşmeler sınırları içerisinde yaşayan Hristiyan Rum vatandaşların talepleri üzerine Osmanlı idaresi tarafından bölgedeki kiliselerin tamiri ve inşası onaylanmıştır. Bu yapılardan ilki, o dönem köye bağlı Kostortos mahallesinde yer alan Aya Nikola Kilisesi'dir. Rum halkın kilisenin tamiri yönündeki talebi 1882 yılında Osmanlı yönetimi tarafından uygun bulunmuştur. Diğer bir talep ise köy merkezindeki kilise için yapılmış; köyde 86 hanede toplam 500 Rum nüfusunun yaşadığını belirten resmi rapor doğrultusunda bu kilisenin de inşası kabul edilmiştir.
Geçmişten Günümüze Nüfus Değişimi
Çeşmeler köyü yüzyıllar boyunca hareketli bir nüfus yapısına sahne olmuştur. 1835 tarihli Müslüman nüfus defterine göre köyde 7 hanede 57 Müslüman erkek yaşarken; 1842-1845 nüfus kayıtlarında 7 hanede 53 Müslüman erkek ile 30 hanede 107 Hristiyan erkek kaydedilmiştir. 1876/1877 Salnamesi'nde ise köydeki 75 hanede 19 Müslüman ve 162 Hristiyan erkek nüfusu belgelenmiştir. Zamanla göç veren mahallenin nüfusu 1985 yılında 292 iken, 2000 yılında 191'e ve en son 2022 yılı verilerine göre 162 kişiye kadar gerilemiştir. Çeşmeler, günümüzde Trabzon'un tarihi ve kültürel dokusunu koruyan özel köşelerinden biridir.