Kütahya'nın Tarih Kokan Köşesi: Çavdarhisar
Kütahya il merkezine 58 km uzaklıkta yer alan Çavdarhisar, Ege Bölgesi'nde konumlanmış, köklü tarihi zenginlikleriyle öne çıkan seçkin bir ilçedir. İlçe kimliği kazanmadan önce, kendisine 37 km mesafede bulunan Emet ilçesine bağlı küçük bir kasaba olan yerleşim, yürütülen çeşitli çalışmalar sonucunda ilçe statüsüne kavuşmuştur. Bölge, ev sahipliği yaptığı benzersiz antik kalıntılar ve özellikle Aizanoi Antik Kenti ile dünya çapında bir tarihi öneme sahiptir.
Aizanoi Antik Kenti'nin Kökeni ve Tarihçesi
Yapılan arkeolojik kazıların sonuçlarına göre Çavdarhisar'ın yerleşim tarihi MÖ 3000'li yıllara kadar uzanmaktadır. Bu köklü geçmişiyle Efes, Bergama ve Side gibi antik kentlerle çağdaş olan Aizanoi'nin adı; Penkalas (Koca Çay) ırmağının yukarı kesiminde, tanrıça Meter Steunene'nin kutsal mağarasının çevresinde yaşayan Frigyalıların su perisi Erato ile efsanevi kral Arkas'ın birleşmesinden doğan ve mitolojide adı Azan olarak geçen kahramandan gelmektedir. Antik Frigya'ya bağlı Aizanitislerin ana yerleşim yeri olan Aizanoi, Helenistik dönemde Bitinya ve Bergama krallıkları arasında el değiştirmiş, MÖ 133 yılında ise Roma egemenliğine girmiştir.
Roma İmparatorluğu Dönemi ve Zenginleşme Süreci
Roma İmparatorluğu döneminde tahıl ekimi, şarap ve yün üretimi sayesinde büyük bir refaha kavuşan Aizanoi kentinde kesin şehirleşme bulgularına 1. yüzyılın sonlarında rastlanmaktadır. En parlak dönemini 2. yüzyılda yaşayan kent, erken Bizans döneminde bir piskoposluk merkezi haline gelmiş, ancak 7. yüzyıldan itibaren önemini kaybetmeye başlamıştır. Orta Çağ'da tapınak düzlüğünün bir hisara dönüştürülmesinin ardından bölge, 13. yüzyılda Selçuk Beyliği döneminde Çavdar Tatarları boyu tarafından bir askeri üs olarak kullanılmıştır. Antik kent, 1824 yılında Avrupalı gezginler tarafından yeniden keşfedilmiş, 1926 yılından itibaren de Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından başlatılan kazı çalışmalarıyla gün yüzüne çıkarılmaya devam etmiştir.
Görülmeye Değer Eşsiz Tarihi Yapılar
Çavdarhisar sınırları içindeki antik kentten günümüze ulaşan kalıntıların büyük bir kısmı Roma İmparatorluk dönemine aittir. Bölgede mutlaka görülmesi gereken eserler arasında görkemli Zeus Tapınağı, 1970 Gediz depreminde üstündeki caminin yıkılmasıyla tesadüfen ortaya çıkan dünyanın ilk borsası, sütunlu yol, dünyada benzeri bulunmayan stadyum-amfitiyatro kombinasyonu, nekropoller, olimpiyat şeref tribün abidesi, mozaikli hamam, Roma hamamı ile Meter Steunene alanı ve tüneli yer almaktadır.
Yüzyıllara Meydan Okuyan Antik Köprüler
Antik dönemde Penkalas (Koca Çay) üzerinde iki yakayı birbirine bağlayan dört köprü inşa edilmiş olup, bunlardan iki tanesi günümüzde de halen aktif olarak geçişe hizmet etmektedir. Yaya geçişi amaçlı alçak ahşap köprü ile kemerli köprü zamanla yıkılmış olsa da, beş kemerli taş köprü (1 numaralı köprü) sapasağlam korunagelmiştir. Şehrin ana köprüsü konumundaki diğer beş kemerli köprü (2 numaralı köprü) ise bugün bile bölgenin tüm trafik yükünü taşımaktadır. Köprü korkuluk kaidesindeki yazıttan açılış merasiminin MS 157 yılının eylül ayında yapıldığı anlaşılmaktadır. Korkuluk taşlarında, Aizanoi'yi Atina'daki Helen Birliği'nde temsil eden M. Apuleius Eurykles'in deniz yolculuğunu gösteren kabartmalar bulunmaktadır. Köprü, 1990 yılında yeni korkuluklar eklenerek yeniden kaplanmıştır.