Çarşı Hamamı'nın Tarihi ve Kökeni
Ordu'nun Ünye ilçesinde yer alan Çarşı Hamamı, bölgedeki önemli tarihi yapılardan biridir. Halk arasında Eski Hamam ve Kilise Hamamı adlarıyla da bilinen yapının asıl isminin Surp Minas Ermeni Kilisesi olduğu düşünülmektedir. Kaynaklar, moloz taş malzeme kullanılarak yığma yapı sistemiyle inşa edilen binayı 16. ila 19. yüzyıllar arasına tarihlendirmektedir.
Mimari Özellikleri ve Bölümleri
Yapı, biri büyük olmak üzere toplam dört adet kubbeyle örtülüdür. Sivri kemerli tek kanatlı ahşap giriş kapısının iki tarafında kupa şeklinde süslemeler, kesme taştan kapı sövesinin kenar silmelerinde stilize motifler ve soğukluk bölümündeki sütunlarda ise lale motifleri bulunmaktadır. Hamam; soyunmalık, aralık, ılıklık, sıcaklık, külhan ve su deposu bölümlerinden oluşmaktadır.
Kilise İddiaları ve Kayıtlar
Yapının mimari tarzı sebebiyle daha önceden bir kilise olduğu düşünülmektedir. Sözlü kaynaklar, duvarlarda badana altında fresk ve aziz tasvirlerinin bulunduğundan bahsetmektedir. Tarihi kayıtlar da Ünye'de mevcut Rum kiliseleri dışında, 1831'de inşa edildiği bilinen Surp Minas adında bir Ermeni kilisesinin bulunduğunu doğrulamaktadır. Osmanlı kayıtlarına hamam olarak kaydedilen yapının neden kilise olarak görünmediği, 19. yüzyılın ikinci yarısında şehirdeki Ermeni nüfusunun azalmasıyla kilisenin tapu kayıtlarından önce satılmış olma ihtimaliyle açıklanmaktadır. Bazı sözlü kaynaklar ise hamamın eskiden bir Rum kilisesi olduğunu ve 1872 yılına ait ilk tapu kaydında hamam olarak senetsiz kaydedildiğini ifade etmektedir.
Günümüzdeki Durumu
Uzun yıllar Ünye'de faal olan tek hamam olan tarihi yapının satılması veya kamulaştırılarak kültür evi adıyla yeniden işlevlendirilmesi gündeme gelmiştir.