Bismil, Diyarbakır ilinin nüfus bakımından en kalabalık beşinci ilçesidir. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 546 metre olan ilçenin yüzölçümü ise 1.679 km²dir. Bismil'de yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen karasal iklim egemendir. Bismil Ovası, yaz mevsiminde Diyarbakır genelinde en yüksek sıcaklıkların ölçüldüğü yer olup, tarihte ölçülen en yüksek sıcaklık 10 Temmuz 1962 gününde 50,2 derece olarak kaydedilmiştir. İlçe merkezinin Diyarbakır iline 48 km, Batman'a 41 km, Şanlıurfa'ya 199 km, Mardin'e 94 km uzaklığı bulunmaktadır.
Bismil'in Tarihi ve İdari Gelişimi
Bismil'de ortaya çıkarılan eski mezar taşları yaklaşık 250-400 yıllık bir geçmişe sahiptir. Bu mezar taşlarının bir kısmının Konya, bir kısmının da Musul tarafından gelen insanlara ait olduğu söylenmektedir. Geçmişte köy statüsünde olan Bismil, bir ara nahiye olmuş ve Mermer ile Akpınar köyleri buraya bağlanmıştır. Sonrasında bu teşkilat dağıtılarak adı "Şark" olarak belirlenen bu nahiye merkezden yönetilmiştir. 1926 yılında yapılan idari bölünmede Şark Nahiyesi'nin merkezi Seyithasan Mahallesi olmuş ve Bismil de buraya bağlanmıştır. İlerleyen dönemde tekrar Bismil Nahiyesi oluşturularak Seyithasan köyü buraya bağlanmış, en nihayetinde ise 1936 yılında Bismil, Diyarbakır'ın altıncı ilçesi statüsüne kavuşmuştur.
Tarım, Coğrafya ve Mahalle Yapısı
Hem karayolu hem de demiryolu bağlantısı bulunan ilçede Dicle Nehri, bölge tarımının en önemli hayat kaynağıdır. İlçe merkezinde Kurtuluş, Fatih, Fırat, Akpınar, Altıok, Dicle, Dumlupınar, Şentepe, Esentepe, Seyrantepe, Tekel ve Ulutürk olmak üzere toplam 12 mahalle yer almaktadır. Ayrıca ilçeye bağlı 112 köy, 90 mezraa ile birlikte Tepe, Yukarı Salat ve Ambar olmak üzere üç belde bulunmaktadır.
Turistik Yerler ve Höyükler
Bismil yeni kurulan bir yerleşim yeri olduğu için sınırlarında herhangi bir tarihi anıt bulunmamaktadır. Ancak Türkmen Hacı Mahallesi'nde Kabasakal, Sarısakal ve Yedikızlar Türbeleri; Koği, Tepe, Saladum (Seledûn), Matar (Meterê), Köprü ve diğer onlarca mahallede höyükler (yapay tepeler) yer almaktadır. Aşağı Salat Höyüğü, Abdullahın Düzü ve Salat Cami Yanı bu höyükler arasında öne çıkan tarihi alanlardan bazılarıdır.