Tarihin İzinde Bir Pontus Yerleşimi: Berissa
Antik Dönem'de Berissa (Grekçe: Βηρίσσα), ayrıca Berisa, Verisa veya Verissa adlarıyla da bilinen, Pontus Polemoniacus adlı geç Roma eyaletinde konumlanmış tarihi bir yerleşim yeridir. Ünlü İskoç arkeolog ve Yeni Ahit uzmanı W. M. Ramsay tarafından Tokat şehrinin 25 kilometre güneybatısında bulunan Baulus (Bolus) köyüyle özdeşleştirilen bu antik yerleşim, günümüzde Tokat ilinin merkez ilçesine bağlı Aktepe köyü sınırları içerisinde yer almaktadır.
Erken Hristiyanlık Dönemi ve Piskoposluk Tarihi
Berissa, Hristiyanlık tarihi açısından da büyük bir öneme sahiptir. Aziz Basil döneminde, yazarın LXXXVI ve LXXXVII numaralı mektuplarında açıkça görüldüğü üzere, burası Ibora piskoposluğuna bağlıydı. Ancak kısa süre sonra Sebasteia metropolisi ile Armenia Prima bölgesinde bağımsız bir piskoposluk statüsü kazandı. Bu köklü idari ve dini değişiklik, Berissa Piskoposu Maxentius'un Armenia Prima'daki meslektaşlarıyla birlikte İmparator I. Leo'ya sunulan sinodal mektubu imzaladığı 458 yılından önce gerçekleşmiştir.
Bizans İmparatorluğu Dönemi ve İdari Düzenlemeler
Coğrafyacı Hierokles, 6. yüzyılın başlarında Berissa'yı bağımsız bir şehir olarak kaydetmemiştir. Buna karşın yerleşim, 536 tarihli Novellae Constitutiones belgelerinde Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından Armenia Secunda şehirleri arasında bağımsız bir kent olarak zikredilir. İmparator I. Justinianus, 536 yılında Armenia Quarta eyaletini kurarken mevcut kilise teşkilatını değiştirmeden Armenia Prima adını Armenia Secunda olarak güncellemiş; böylelikle Berissa, Sebasteia'nın suffragan bir piskoposluğu olarak kalmaya devam etmiştir.
Konsiller, Orta Çağ ve Katolik Kilisesi'ndeki Yeri
Tarihsel süreçte başpiskoposluk rütbesine kadar yükseltilen Berissa'nın piskoposları arasında, 553 yılında Konstantinopolis'te toplanan Beşinci Ekümenik Konsil'de ve 680-681 yıllarında düzenlenen Altıncı Ekümenik Konsil'de hazır bulunan Thomas öne çıkmaktadır. Çeşitli tarihi metinlerde paleografik hatalar nedeniyle Merisse veya Kerisse adıyla da anılan kent, 15. yüzyıla kadar bir Latin piskoposluğu olarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde Papa II. Paul, vefat eden piskopos John'un yerine Fransisken mezhebinden Libertus de Broehun'u atamıştır. Günümüzde yerleşimsel piskoposluk özelliğini yitirmiş olan Berissa, Roma Katolik Kilisesi tarafından hâlâ itibarî bir piskoposluk merkezi olarak kabul edilmektedir.