Ardahan ili Çıldır ilçesine bağlı Baltalı köyü, eski adıyla Tataleti, tarihi ve kültürel zenginlikleriyle Doğu Anadolu Bölgesi'nin saklı kalmış miraslarından biridir. Megrelce beyaz hindiba anlamına gelen 'tatali' kelimesinden türeyen Tataleti ismi, bu bitkinin bölgede bolca yetiştiğini ifade eder. 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde ve tarihi kayıtlarda 'Tatalet' adıyla anılan yerleşim, tarihsel Gürcistan'ın Cavaheti bölgesinde konumlanmaktadır. Köy, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden devralınmıştır.
Tarihsel Süreç ve Osmanlı Dönemi
Tarihi kayıtlara göre Baltalı (Tataleti), 1595 yılındaki Osmanlı tahrir defterinde Gürcistan Vilayeti sınırlarında, Ahalkalak livasının Niyaliskur nahiyesine bağlı 7 Hristiyan haneli küçük bir yerleşim olarak geçer. O dönemde köy sakinleri buğday, arpa, çavdar ve keten tohumu tarımı ile uğraşmakta, arıcılık yapıp domuz ve koyun beslemekteydi. 1694-1732 yıllarını kapsayan Osmanlı cebe defterinde hasılası 5.830 akçe olarak kaydedilen köy, Mehmed adında bir kişiye tahsis edilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Rus idaresine geçen köyün nüfusu zamanla artarak 1906'da 385 kişiye ulaşmıştır. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Gürcistan sınırlarında kalan bölge, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır.
Tarihi Kiliseler ve Gürcü Mimarisi
Baltalı köyü sınırları içerisinde iki önemli tarihi kilise kalıntısı yer almaktadır. Bu yapılardan ilki, köyün kuzey kesiminde, Gürcistan-Türkiye sınırına yakın bir konumda inşa edilmiş olan tek nefli kilisedir. 14-15. yüzyıllara tarihlenen bu tarihi yapı, günümüzde büyük ölçüde ayakta kalmayı başarmıştır. Köyün merkezinde konumlanan diğer yapı ise Tataleti Kilisesi'dir. Ne yazık ki inşa tarihi bilinmeyen bu tek nefli kiliseden günümüze yalnızca yıkıntılar ulaşabilmiştir. Her iki yapı da araştırmacı Fahriye Bayram tarafından Ardahan'daki tek nefli kiliseler arasında sınıflandırılmıştır.
Görkemli Tataleti Kalesi
Köyün merkezinin yaklaşık 600 metre güneydoğusunda yükselen Tataleti Kalesi, bölgenin en dikkat çekici tarihi savunma yapılarından biridir. Yığma taş usulüyle inşa edilmiş olan bu dikdörtgen planlı yapı, 90 × 45 metre boyutlarındaki geniş alanı ve son derece güçlü surlarıyla ön plana çıkmaktadır. Tarihi savunma mimarisini yansıtan kale kalıntıları, bölgenin geçmişteki stratejik önemini günümüze taşımaktadır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım
Tarih ve doğanın birleştiği Baltalı köyü, Ardahan il merkezine 92 kilometre, Çıldır ilçe merkezine ise 50 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Günümüzde huzurlu bir köy yerleşimi olan bölge, tarihi kalesi ve sınır hattındaki orta çağ kilisesi kalıntılarıyla tarih meraklıları için keşfedilmeyi bekleyen benzersiz bir duraktır.