Bakü - Tiflis - Kars Demiryolu: Modern Demir İpek Yolu
Bakü - Tiflis - Kars demiryolu (kısaca BTK veya BTAK), Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'yi doğrudan birbirine bağlayan son derece önemli bir bölgesel demiryolu hattıdır. Kaynaklarda "Demir İpek Yolu" olarak da adlandırılan bu hat, Ermenistan'ı bypass ederek Azerbaycan'ın başkenti Bakü şehrinden başlamakta, Gürcistan'ın Tiflis ve Ahılkelek şehirlerinden geçmekte ve Türkiye sınırına ulaşmaktadır. Türkiye sınırlarına 5 kilometre uzunluğunda bir tünelle giriş yapan hat, Kars şehrine kadar uzanmaktadır. Demiryolunun tamamı 838,6 kilometre uzunluğunda olup, projenin toplam maliyeti 450 milyon dolardır. Bu hattın 503 kilometresi Azerbaycan, 259 kilometresi Gürcistan ve 76 kilometresi ise Türkiye sınırları içerisinden geçmektedir.
Projenin Tarihsel Gelişimi ve Gerekçesi
Bu devasa proje hayata geçirilmeden önce, Avrupa ile Asya arasındaki demiryolu ağı Türkiye'den sonra Ermenistan'a kadar uzanmakta ve Ermenistan sınırları içerisinde üç farklı kola ayrılmaktaydı. Ancak Ermenistan ile Azerbaycan arasında gerçekleşen savaşın ardından Türkiye'nin Ermenistan ile olan sınır kapılarını kapatması, Türkiye'nin Orta Asya ülkelerine, Azerbaycan'a, Gürcistan'a, Rusya'ya, Ukrayna'ya ve Çin'e demiryolu bağlantısı üzerinden ulaşmasını engellemiştir. Devam eden sorunlar, diplomatik ilişkilerin bulunmayışı ve Türkiye'nin Orta Asya devletlerine kesintisiz ulaşma hedefi doğrultusunda alternatif olarak Bakü-Tiflis-Kars demiryolu projesi tasarlanmıştır. Bu amaçla Gürcistan, Azerbaycan ve Türkiye hükümetleri arasında 7 Şubat 2007 tarihinde Tiflis'te resmi antlaşma imzalanmıştır.
Teknik Yapı ve İnşa Süreci
Hattın Gürcistan kısmının temeli 21 Kasım 2007 tarihinde üç ülkenin cumhurbaşkanlarının katılımı ile atılmıştır. Projenin Türkiye tarafında kalan bölümünün inşasına ise 24 Temmuz 2008 tarihinde temel atılarak başlanmıştır. Yeni inşa edilen hattın toplam uzunluğu 105 kilometre olup; bu hattın 76 kilometresi Türkiye sınırlarında, 29 kilometresi ise Gürcistan sınırlarında yer almaktadır. Yeni inşa edilen bu kesimin altyapısı çift, üstyapısı tek, sinyalli ve elektrifikasyonlu olarak planlanmıştır. Ayrıca Gürcistan'daki mevcut 230 kilometrelik ve Azerbaycan'daki 503 kilometrelik hatlar da bu süreçte restore edilmiştir. Projede iki farklı hat açıklığı kullanılmış olup; Türkiye tarafında standart hat açıklığı (1435 mm), Gürcistan ve Azerbaycan tarafında ise Rus hat açıklığı (1524 mm) tercih edilmiştir. Demiryolu hattında çalışma hızı ise 120 km/sa olarak belirlenmiştir.
Bölgesel Önemi, Açılış ve Gelecek Hedefleri
BTK demiryolu hattı, tüm kesimlerinin tamamlanmasıyla birlikte 30 Ekim 2017 tarihinde düzenlenen törenle hizmete açılmıştır. Açılış töreni Azerbaycan'ın Bakü şehrinde; Azerbaycan, Türkiye, Gürcistan, Kazakistan ve Özbekistan cumhurbaşkanlarının katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Açılış tarihi olarak 30 Ekim gününün seçilmesi sembolik bir öneme sahiptir; zira 30 Ekim 1920 tarihinde Türkiye, Kars ilini Ermenistan'dan geri almıştır. Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Bakü-Tiflis-Erzurum projelerinden sonra üç ülkenin ortaklaşa hayata geçirdiği üçüncü büyük ortak proje olan bu hat, bölgeye hem istihdam hem de ticari canlılık kazandırmıştır. Marmaray Projesi ile entegre olan bu hat sayesinde Asya'dan Avrupa'ya ve Avrupa'dan Asya'ya kesintisiz yük taşınması mümkün kılınmıştır. İlk etapta hattan yıllık 1 milyon yolcu ve 6.5 milyon ton yük taşınması hedeflenirken, 2034 yılına gelindiğinde bu hedefin yıllık 16 milyon 500 bin ton yük ile 1 milyon 500 bin yolcu kapasitesine ulaşması planlanmaktadır.