Ölçülü Köyü'nün Köklü Tarihi ve Kuruluşu
Kars il merkezine 13 kilometre uzaklıkta konumlanan Ölçülü Köyü, tarih boyunca farklı kültürlerin izlerini taşımış ve çeşitli isimlerle anılmıştır. Yunanca kayıtlarda Βεζίν (Vezin) ve Βεζίρ (Vezir), Ermenice kaynaklarda Վժան (Vjan), 1883 yılı Kiepert haritasında ise Vizin olarak kaydedilen köy, yerel inanışa göre bir çiftlik sahibi vezir tarafından kurulmuş ve bu sebeple resmi ve kilise kayıtlarına Vezirköy adıyla geçmiştir. Köyün kuruluşu, 19. yüzyılda bölgedeki savunma hatlarının ve tabyaların inşasında çalışmak üzere Trabzon'dan getirilen Rum taş ustalarının yerleşmesiyle gerçekleşmiştir.
Nüfus Dinamikleri ve Göç Süreci
Tarihsel süreçte köy nüfusu önemli değişimler geçirmiştir. 1865 yılı kayıtlarında köyde Pontus dolaylarından gelen 15 Rum hanesinin yaşadığı belirtilirken, 1874 yılında bu sayı 303 kişiye ulaşmıştır. Rus hâkimiyeti döneminde de göç almaya devam eden köyde, 1878-1879 yıllarında 82 hanede 799 kişi yaşamaktayken; 1886 nüfus sayımında 78 hanede 536 Rum nüfus kaydedilmiştir. Nüfus 1896'da 700'e, 1906'da 970'e ve son olarak 1913 yılında 1025 kişiye yükselmiştir. Bu dönemde köyde bir kilise ve bir ilkokul bulunmaktaydı. Rusların çekilmesi ve Kars bölgesinin Osmanlı egemenliğine girmesiyle birlikte, köydeki Rum nüfus burayı terk ederek günümüz Yunanistan'ının Selanik ve Batı Trakya bölgelerine göç etmiştir.
Ziyaret Tepesi ve Tarihi Elias Şapeli
Ölçülü Köyü'nün en dikkat çekici tarihi yapılarından biri, köye hâkim bir tepe üzerinde konumlanan ve Kars il merkezinden dahi görülebilen Elias Şapeli'dir. Yöre halkı tarafından Ziyaret Tepesi olarak adlandırılan bu alanda bulunan ve İlyas Peygamber'e ithaf edilen bu tarihi kilise, 1871-1872 yıllarında inşa edilmiştir. İnanç turizmi açısından büyük önem taşıyan bu yapı, köyün zengin geçmişinin en somut belgelerinden biridir.
Saray Camii ve Ölçülü Köyü Kilisesi
Köyün merkezinde ve çevre alanlarında yer alan diğer tarihi yapılar da dikkat çekicidir. Rus işgali sırasında inşa edildiği sanılan eski bir kilise, günümüzde gerçekleştirilen restorasyon çalışmalarıyla büyütülmüş ve Saray Camii adıyla ibadete açılmıştır. Köyün bir diğer önemli kültür varlığı ise tek nefli, tek apsisli ve beşik tonoz örtülü mimari yapısıyla öne çıkan Ölçülü Köyü Kilisesi'dir. Dış cephesi düzgün moloz taşlarla örülen kilisenin girişi batı duvarındaki kapıdan sağlanmaktadır. Günümüzde çatısının kaplama taşları dökülmüş, duvarları yıkılmış ve iç kısmı vandalizme uğramış olsa da, korunması gereken önemli kültür varlıkları arasında yer almaktadır.