Aureliopolis (Lidya): Tmolus'tan Roma'ya Uzanan Kadim Şehir
Aureliopolis (Lidya), antik dönemde Tmolus ya da Grekçesiyle Τμῶλος (Tmolos) olarak bilinen ve Roma eyaleti Lidya sınırları içinde yer alan köklü bir yerleşim yeridir. Şehrin "Aureliopolis" adını alması, Roma İmparatoru Marcus Aurelius onuruna gerçekleştirilmiş ve bu isim antik kaynaklarda kalıcı biçimde yerini almıştır. Erken Bizans coğrafya kaynağı Synecdemus'ta ise yerleşim yeri Auliou Kome adıyla geçmektedir.
Tarihi ve Coğrafi Konumu
Antik Lidya'nın efsanevi yükselti noktası Tmolus Dağı'nda (günümüzdeki adıyla Bozdağlar) kurulmuş olan bu şehir, MS 17 yılında yaşanan ve tarihte "On İki Şehir Depremi" ya da "Lidya Depremi" olarak bilinen büyük yıkımda ciddi hasar görerek çökmüştür. Bu felaketi antik kaynaklar arasında Tacitus ve Plinius da kayıt altına almıştır. Şehrin kendi adına bastırdığı Τμωλείτων (Tmoleiton) yazıtlı sikkeler günümüze ulaşmış olsa da, bazı araştırmacılar bu sikkelerin gerçek basımının komşu büyük şehir Sardis'te yapılmış olabileceğini öne sürmektedir. Nitekim Aureliopolis, her iki tarihsel adını —hem Tmolos hem de Aureliopolis— tek bir sikke üzerinde birleştirmiş ender şehirlerden biridir.
Erken Hristiyanlık Döneminde Aureliopolis: Piskoposluk Merkezi
Aureliopolis, erken Hristiyanlık döneminde önemli bir piskoposluk merkezi olarak öne çıkmıştır. Kayıtlara geçen beş piskoposu, dönemin en kritik ekümenik konsillere iştirak etmiştir:
- Antiochus — 325 yılında Birinci İznik Konsili'ne katılmıştır.
- John — 431 yılında Efes Konsili'nde etkin rol üstlenmiştir.
- Eutropius — Yaklaşık 460 yılında Konstantinopolis Patriği I. Gennadius'un sinodal kararnamesini imzalamıştır.
- Theodotus — 692 yılındaki Trullan Konsili'nde hazır bulunmuştur.
- Nicolaus — 787 yılındaki İkinci İznik Konsili'ne katılmıştır.
Artık aktif bir piskoposluk merkezi olmayan Aureliopolis, bugün Katolik Kilisesi tarafından unvanlı piskoposluk olarak tanınmaya devam etmekte; çeşitli dönemlerde Minsk, Brno, Madras, Gniezno ve Poznań gibi önemli piskoposluklara hizmet etmiş isimler bu unvanı taşımıştır.
Günümüzdeki Konumu ve Ziyaret Bilgileri
Aureliopolis antik kenti, günümüzde Manisa iline bağlı Ahmetli ilçesinin Gökkaya köyü yakınlarında yer almaktadır. Koordinatları 38°28′34″K 27°52′40″D olarak belirlenmiş olan alan, arkeolojik sit statüsündedir. Antik Lidya coğrafyasını, erken Hristiyanlık tarihini ve Roma dönemi sikke sanatını ilgi alanı olarak benimseyen tarih meraklıları ile araştırmacılar için özgün ve keşfedilmeyi bekleyen bir durak niteliği taşımaktadır.