Türkiye'nin ve Avrupa'nın En Büyük Barajı
Atatürk Barajı ve Hidroelektrik Santrali, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında Fırat Nehri üzerinde konumlanan, enerji ve sulama amaçlı devasa bir altyapı projesidir. Baraj gövde dolgusu ve göl hacmi bakımından, hidroelektrik santrali ise elektrik üretim kapasitesiyle Avrupa'nın en büyük barajı konumundadır. Barajın oluşturduğu yapay göl, Van ve Tuz göllerinin ardından Türkiye'nin üçüncü en büyük gölüdür. Ayrıca gövde dolgu hacmi bakımından dünyanın en büyük 5. barajı unvanına sahiptir.
Mustafa Kemal Atatürk'ün Vizyonu ve Yerli Güç
Fırat ve Dicle nehirlerinin enerji potansiyelini değerlendirme fikri ilk kez 1930'lu yıllarda bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından ortaya atılmıştır. Atatürk'ün talimatıyla 1936 yılında kurulan Elektrik İşleri Etüt İdaresi nehirler üzerinde incelemelere başlamıştır. Projenin modern haline kavuşarak somutlaşması ise 1970'lerdeki teknik çalışmalarla hız kazanmıştır. Barajın en önemli özelliklerinden biri finansmanından mühendisliğine ve işçisine kadar tamamen yerli kaynaklarla inşa edilmiş olmasıdır. Uluslararası kuruluşların kredi desteği vermeyi reddetmesine rağmen, Türkiye kendi imkanlarıyla 4 Kasım 1983 tarihinde inşaata başlamış ve barajı 1992 yılında tamamlayarak hizmete açmıştır.
Teknik Yapısı ve Devasa Ölçüleri
Kaya dolgu tipinde inşa edilen barajın temelden yüksekliği 169 metredir. Gövde dolgu hacmi 84,5 milyon metreküp olup dış yüzeyi kaya, içi ise kil ve topraktan oluşmaktadır. Baraj duvarının uzunluğu 1644 metre, genişliği ise 15 metredir. Fazla suyun tahliyesi amacıyla tasarlanan dolusavak ünitesinde her biri 16x17 metre boyutlarında radyal kapaklarla kontrol edilen 6 adet kanal yer alır. Maksimum su düzeyinde saniyede 16.800 metreküp su tahliye edebilen bu sistemin yanı sıra, nehrin akış yönüne göre sol yakasında her biri saniyede 850 metreküp su boşaltma kapasitesine sahip üç adet derivasyon tüneli bulunmaktadır.
Elektrik Üretimi, Sulama Kapasitesi ve İstihdam
Santral bünyesinde her biri 300 Megawatt güce sahip 8 adet Francis tipi türbin jeneratör grubu bulunmaktadır. Toplamda 2400 Megawatt gücüyle yıllık ortalama 8900 Gigawatt-saat elektrik enerjisi üretme kapasitesine sahip olan santral, Türkiye genelindeki hidroelektrik santrallerinde üretilen toplam enerjinin tek başına yüzde 20'sini karşılar. Sulama kanalları ve tünelleri sayesinde Şanlıurfa, Harran, Mardin, Ceylanpınar, Siverek-Hilvan ve Samsat ovalarını kapsayan 1.43 milyon dönümlük geniş bir tarım arazisi sulanabilir duruma gelmiştir. Bölgede şu an 400.000 kişiye istihdam sağlayan bu devasa mühendislik başarısı, İnşaat Mühendisleri Odası tarafından saptanan 50 Yılda 50 Eser projesi listesinde de yer almaktadır.