Karesi'nin Tarihi Gürcü Yerleşimi: Armutalan
Balıkesir ilinin Karesi ilçesine bağlı bir mahalle olan Armutalan, köklü göç tarihi ve kültürel geçmişiyle dikkat çeken tarihi bir yerleşim yeridir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Armud Alan" adıyla anılan yerleşim, o dönem Balıkesir vilayetinin merkez kazasına bağlı Şamlı nahiyesinin bir parçasıydı. Günümüzde Karesi ilçesi sınırlarında yer alan mahalle, tarih boyunca nüfus yapısındaki değişimlerle şekillenmiştir.
93 Harbi Göçmenleri Tarafından Kuruluşu
Armutalan köyü, tarihi kaynaklara göre 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) göçmeni olarak bilinen Gürcüler tarafından kurulmuştur. Köyün kuruluşu ilk etapta Osmaniye ve Selimiye adıyla bilinen iki ayrı mahalleden oluşuyordu. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının büyük bölümü savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. İki devlet arasında 1879 yılında imzalanan İstanbul Antlaşması'nın karşılıklı göçü öngörmesi üzerine, Batum Oblastı sınırları içinde yaşayan Gürcülerin bir kısmı Osmanlı ülkesine göç ederek bu yerleşimi kurmuştur.
Köyü Oluşturan Mahallelerin Kökenleri
Köyün iki mahallesinden biri olan Osmaniye mahallesini kuranlar, bugün Borçka ilçesine bağlı olan ve Cvani (Civan) olarak bilinen köyden göç etmişlerdir. Tarihi Trabzon vilayeti salnamelerine ve Rus nüfus sayımlarına göre Cvani köyündeki hanelerin yaklaşık yarısı göç etmiştir. Diğer mahalle olan Selimiye'yi kuran Gürcülerin ise Borçka yakınlarında, Çoruh Nehri kıyısında bulunan ve küçük bir kaya üzerinde "Tamara Kulesi" adı verilen tarihi bir kulenin yer aldığı Tzitureti (Situret) köyünden göç ettikleri anlaşılmaktadır. Tarihi araştırmalar ve Gürcüce dil analizi, Armutalan'ı kuran Gürcülerin Borçka yakınlarındaki birbirine yakın bu iki köyden geldiklerini doğrulamaktadır.
Geçmişten Günümüze Nüfus Yapısı
Tarih boyunca nüfusu dalgalanan Armutalan, 1940 genel nüfus sayımında 808 kişilik bir nüfusa sahipken, 1965 yılında bu sayı 837 kişiye yükselmiş ve bu nüfusun 350'sinin okuma yazma bildiği kaydedilmiştir. Zaman içerisinde göç veren mahallenin nüfusu 1997 yılında 302, 2000 yılında 351 ve son olarak 2007 yılı verilerine göre 230 kişiye gerilemiştir. Tarihsel dokusu ve göçmen kültürüyle ön plana çıkan Armutalan, günümüzde geçmişin izlerini taşımaya devam etmektedir.