Ali Paşa Medresesi, Diyarbakır'ın Sur ilçesinde yer alan tarihi bir medresedir. Diyarbekir Eyaleti'nde valilik yapan Hadım Ali Paşa tarafından 1534-1537 yılları arasında yaptırılmıştır. Mimar Sinan'ın eseri olduğu bazı kaynaklarda belirtilse de bu konu hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır.
Mimari Tasarımı ve Malzemeleri
Tek katlı ve dikdörtgen biçiminde tasarlanmış olan medrese, yöresel malzeme olan düzgün kesme bazalt taş ve tuğladan inşa edilmiştir. Yapı, merkezi avlulu bir plana sahiptir; üst örtüsü ise içeriden tonoz, dışarıdan ise düz damlıdır. Avlu zemini yakın zamanda gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları sonucu bazalt taşla yenilenmiştir.
Oda Düzenleri ve Özellikleri
Avlunun sağında ve solunda önü eyvanlı olan beşer oda yer almaktadır. Medrese odalarına lentolu bir kapıdan geçiş verilmiştir. Bu odaların her birinde dışa açılan lokma parmaklıklı dikdörtgen formlu pencereler, niş açıklıkları ve ısınma amaçlı şömineler bulunmaktadır.
Mescit, Derslik ve Günümüzdeki Durumu
Avlunun güneyinde yarım sekizgen planlı mescit bölümü konumlanmaktadır. Medresenin önemli bir mekânı olan derslik kısmının güney duvarında ise üzeri dilimli yarım kubbe ile örtülü mihrap yer almaktadır. Dışa açılan lokma parmaklıklı dikdörtgen formlu pencereleri olan tarihi yapı, 1970'lerden itibaren düşkünler evi olarak kullanılmasının ardından, günümüzde Diyarbakır Müftülüğü'ne bağlı Ali Paşa Kız Kur'an Kursu olarak hizmet vermektedir.