Aktaş Gölü'nün Coğrafi Yapısı ve Konumu
Ardahan ili ile Gürcistan sınırında yer alan Aktaş Gölü (Gürcüce: კარწახის ტბა / Kartzahi Gölü), tektonik oluşumlu bir göldür. Toplam alanı 27 km² olan gölün 14 km²'lik kısmı Türkiye sınırları içerisinde, geri kalan kısmı ise Gürcistan topraklarında yer almaktadır. Rakımı 1.798 metre olan göl, Çıldır ilçe sınırlarında konumlanmıştır. Sığ bir yapıya sahip olan gölün en derin noktası yaklaşık 10 metre kadardır. Göl, tarihi kaynaklarda Hazapin, Kenarbel, Karsak, Kazapin, Kozapini (1921 Moskova Antlaşması'nda geçen ismiyle) ve Hozapini (Gürcistan haritalarındaki ismiyle) gibi farklı adlarla da anılmaktadır. Yöre halkı, göle bir bel aşıldıktan sonra ulaşıldığı için gölü Kenarbel olarak da adlandırmaktadır.
Koruma Altındaki Eşsiz Doğal Yaşam ve Kuş Türleri
Aktaş Gölü, Türkiye'de ak pelikanın ve kadife ördeğin kuluçkaya yattığı ender ve kritik öneme sahip sulak alanlardan biridir. Göl ve çevresi; angut, uzunbacak, karabatak ve Van Gölü martısı gibi pek çok kuş türüne ev sahipliği yapmaktadır. Ak pelikan, kadife ördek ve angut kuşlarının temel yaşam alanı olması dolayısıyla Aktaş Gölü, Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği çerçevesinde resmi olarak koruma altına alınmıştır. Ayrıca gölün askeri bölge içerisinde yer alması, buradaki yaban hayatının ve kuş popülasyonlarının dış tehditlerden uzak, özgürce ve güvenle yaşamasına katkı sağlamaktadır.
Gölün Hidrolojik Özellikleri ve 13 Adası
Gölün içerisinde üzerinde kalıcı insan yerleşimi bulunmayan ve en büyükleri Büyük Ada ile Başak Ada olan toplam 13 ada (on iki küçük ada ve büyük adalar) yer almaktadır. Sınır çizgisi gölün en derin noktasından geçmesine rağmen, tüm bu adaların tamamı Türkiye sınırları içerisinde kalmıştır. Otlaklar ve sazlıklarla kaplı bu adalar, göçmen ve yerli kuşların beslenme, barınma ve üreme faaliyetleri için hayati önem taşımaktadır. Çevredeki küçük derelerle beslenen Aktaş Gölü, suları taştığı bahar dönemlerinde kuzeybatısındaki Arkbeli (Zigarostav) Deresi vasıtasıyla Kura Nehri'ne boşalmaktadır. Sodalı bir göl yapısına sahip olmasına rağmen son dönemde gölde balıkların görülmesi, beslenmesinin kuvvetlenerek fazla sularını Kura Nehri'ne akıtması sonucu sodalı özelliğini kaybetmeye başladığını göstermektedir.
Sınır Kapısı ve Çevre Yerleşim Alanları
Aktaş Gölü'nün kuzey kıyılarında Türkiye ile Gürcistan'ı bağlayan Çıldır-Aktaş Sınır Kapısı yer almaktadır. Göl kıyısında iki yerleşim bulunur; Türkiye tarafında Kenarbel köyü, Gürcistan tarafında ise Karçasi köyü yer alır. Türkiye tarafındaki en büyük merkez Çıldır ilçesi iken, karşı taraftaki en büyük merkez Ahılkelek'tir. Aktaş Gölü, büyük bir bölümü Gürcistan topraklarında bulunan ve toplam 11 gölden oluşan göller yöresinin bir parçasıdır. Bu bütüncül göller yöresindeki göllerden Aktaş ve Çıldır gölleri Türkiye sınırlarında, bir göl Ermenistan'da, diğer sekiz göl ise Gürcistan sınırları içerisindedir.