Adatepe'nin Coğrafi Yapısı ve Doğal Kalesi
Samsun'un Vezirköprü ilçesinde yer alan Adatepe, herhangi bir dağ ya da tepe silsilesine dahil olmayan, yekpare kayadan oluşmuş ve savunması son derece kolay olan doğal bir kaledir. Toplam 1500 dönümlük bir alanı kaplayan bu tepenin 400 dönümlük taraçasının etrafı geçmişte basit bir surla çevrilmiş olup, yerleşimin olasılıkla güney-doğu yönünden bir 'kapılık' açıklığı barındırdığı düşünülmektedir. Bu korunaklı doğal yapısı, Adatepe'yi tarih boyunca hemen her dönemde son derece önemli bir yerleşim alanı haline getirmiştir.
Neolitik ve Kalkolitik Çağ Yaşamı
Adatepe'nin ilk sakinleri, Neolitik dönemden Kalkolitik döneme geçiş sürecinde basit yöntemlerle toprak işlemişlerdir. Bölgede yapılan yüzey araştırmalarında ele geçirilen öğütme ve dövme taşları, buradaki toplulukların tahıl ya da çeşitli bitki köklerini işleyerek bir yemek kültürü geliştirdiklerini göstermektedir. Neolitik dönemin en önemli devrimlerinden biri olan mülkiyet kavramının gelişmesiyle topraklarını paylaşan yerel halk; kendilerini yakın düşmanlardan ve yabani hayvanlardan korumak, ayrıca avladıkları hayvanların etlerini işlemek amacıyla çakmak taşından kesiciler, kazıyıcılar, ok ve mızrak uçları ile el baltaları imal etmişlerdir.
İnanç Dünyası ve Dairesel Yerleşim Düzeni
M.Ö. 5500'lü yıllardan başlayarak yaklaşık 2500 yıl boyunca devam eden Kalkolitik dönemin hemen hemen tüm izlerini barındıran Adatepe, bu dönemde gelişen inanç olgusunun da önemli bir tanığıdır. Neredeyse dairesel bir yerleşim planına sahip olan bu doğal kalenin tam ortasında bir tapınak formu yer almaktadır; bazı araştırmacılara göre ise bu merkezi yapı bir tümülüstür. Yerleşim birimleri ve tarım arazileri, bu tapınak formunun etrafında, merkezden dışarıya doğru dairesel olarak genişleyecek şekilde serpiştirilmiştir.
Tunç Çağı, Maden Üretimi ve Tepecik Dokuma Merkezi
Doğal kalede yürütülen yüzey araştırmaları, bölgede muhtemelen maden üretiminin de gerçekleştirildiğini ortaya koymaktadır. Bunu destekleyen en önemli bulgular, alanda saptanan maden ve cüruf kalıntılarıdır. Maden kullanımının gelişmesiyle birlikte kendine güveni artan yöre halkının, Tunç Çağı boyunca (M.Ö. 3000 – 1200) tepenin kuzey-doğu eteklerinde yeni bir yerleşim alanı kurduğu gözlenmektedir. Günümüzdeki Adatepe yerleşiminin hemen kıyısında yer alan 'Tepecik' mevkiinde Alman Arkeolog Rainer Czichon ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen yüzey araştırmalarının yayımlanmamış sonuçları, bu noktanın antik dönemde son derece önemli bir dokuma merkezi olduğunu göstermektedir.
Ulaşım ve Konum Bilgileri
Tarih öncesi dönemlerden günümüze kesintisiz izler taşıyan Adatepe, idari olarak Samsun ilinin Vezirköprü ilçesine bağlı bir mahalledir. Ulaşım açısından oldukça elverişli bir konumda yer alan yerleşim yeri; Samsun il merkezine 119 kilometre, bağlı bulunduğu Vezirköprü ilçe merkezine ise yalnızca 4 kilometre uzaklıktadır.