Engiz veya eski resmî adıyla Ballıca olarak da bilinen 19 Mayıs, Samsun ilinin doğal güzellikleri ve köklü tarihi geçmişiyle öne çıkan seçkin bir ilçesidir. Adını Mustafa Kemal Paşa'nın 19 Mayıs 1919'da Anadolu'ye Samsun'dan ayak basarak Türk Kurtuluş Savaşı'nı başlatmasından alan bu özel yerleşim, Türkiye'de adını tarihten alan üç ilçeden biridir. Yazılışında rakam barındıran tek ilçe olma özelliğiyle de dikkat çeken 19 Mayıs, Karadeniz'in huzurlu atmosferini ve zengin ekosistemini bir arada sunmaktadır.
Zengin Bir Tarihi Miras: Naustathmos'tan Günümüze
İlçenin bugünkü merkezine yakın konumdaki Kumcağız mahallesinde, Roma İmparatorluğu döneminde Naustathmos adında önemli bir liman kasabası bulunmaktaydı. Tarihçi Flavius Arrianus'un MS 130-131 yıllarında kaleme aldığı Periplus Ponti Euxini eserinde adı geçen ve Tabula Peutingeriana’da Nautagmus olarak belirtilen bu kadim yerleşim, o dönemde Bitinya ve Pontus eyaletine bağlıydı. Bizans İmparatorluğu döneminde Armeniakon Theması sınırlarında yer alan bölge, 13. yüzyılda Türk hakimiyetine girerek sırasıyla Pervâneoğulları Beyliği ve Canik beyliklerinin idaresinde kalmış, 15. yüzyılın ortalarında ise Osmanlı İmparatorluğu topraklarına dahil edilmiştir. Uzun süre Engiz adıyla anılan bölge, 1961'de Ballıca adını almış, 4 Temmuz 1987'de ise ilçe statüsüne yükseltilerek bugünkü ismine kavuşmuştur.
Eşsiz Coğrafya ve Ulaşım Kolaylığı
Samsun – Sinop karayolu üzerinde stratejik bir konumda yer alan 19 Mayıs, Samsun il merkezinin 37 kilometre batısında, Bafra'nın ise 17 kilometre doğusunda bulunmaktadır. Samsun şehir merkezine en yakın dış ilçe konumunda olan yerleşim, Karadeniz kıyısı boyunca uzanan 22,5 kilometrelik muhteşem bir sahil şeridine sahiptir. Rakımı 21 metre olan ilçenin kuzey bölgesi tarım alanlarıyla kaplıyken, güney bölgesi ise meşe, gürgen, kayın, dişbudak ve çam ağaçlarından oluşan 6.240 hektarlık sık ve görkemli ormanlarla kaplıdır. İlçenin en önemli akarsuyu ise bölgeye hayat veren Engiz Çayı'dır.
Kızılırmak Deltası, Balık Gölü ve Nebiyan Dağı
Doğa tutkunları için adeta bir cennet olan 19 Mayıs, Kızılırmak Deltası'nın doğusunda yer alır. Delta içerisindeki kıyı set göllerinden biri olan ve ilçe sınırlarında yer alan Balık Gölü, Ramsar Sözleşmesi ile koruma altına alınmış uluslararası öneme sahip nadir sulak alanlardan biridir. Türkiye'de varlığı bilinen 420 kuş türünden tam 341'ine ev sahipliği yapan bu bölge, dünyaca ünlü bir kuş gözlem noktasıdır. İlçenin güneyinde, Canik Dağları üzerinde yükselen 1285 metre yüksekliğindeki Nebiyan Dağı ile Çamlıca ve Tepeköy mahalleleri arasında yer alan 110 dekarlık Sarıgazel Tabiat Parkı, ziyaretçilerine doğayla baş başa kalabilecekleri eşsiz manzaralar sunmaktadır.
Bölgesel İklim ve Ekonomik Yaşam
Köppen iklim sınıflandırmasına göre ılıman dönencealtı ikliminin (Cfa) etkisi altında olan ilçede kışlar ılık, yazlar ise oldukça sıcak geçmekte olup her mevsim yağış görülmektedir. Kızılırmak Deltası'nın sunduğu bereketli topraklar sayesinde ilçede tarım, hayvancılık ve arıcılık oldukça gelişmiştir. Özellikle fındık, mısır ve ceviz üretimi ön planda yer alırken, delta göllerinde yapılan balıkçılık ve Balık gölleri civarında sürdürülen geleneksel hasır örücülüğü bölge halkının en önemli geçim kaynakları arasında yer almaktadır.