1859 Erzurum depremi, 2 Haziran 1859 tarihinde yerel saatle 10.30'da Osmanlı Devleti döneminde Erzurum bölgesinde meydana gelmiş olan ve bölge tarihini derinden etkileyen son derece yıkıcı bir doğa olayıdır. Tarihsel kayıtlara geçen bu büyük sarsıntı, coğrafi olarak 39°54′N 41°18′E (39.90°K 41.30°D) koordinatlarında gerçekleşmiş olup, bölgenin sismik geçmişinde en yıkıcı depremlerden biri olarak yer almaktadır.
Depremin Büyüklüğü ve Şiddeti
Yapılan sismolojik çalışmalar ve tarihsel veriler ışığında, 1859 yılında meydana gelen bu sarsıntının büyüklüğü 6.1 olarak belirlenmiştir. Depremin yeryüzündeki etkisi ise oldukça ağır hissedilmiş olup, Mercalli şiddet ölçeğine göre ölçülen maksimum şiddeti IX (Çok yıkıcı / Şiddetli) olarak rapor edilmiştir. Bu sismik değerler, depremin merkez üssü ve çevresinde ne denli büyük bir sarsıntı yaşandığını ortaya koymaktadır.
Can Kayıpları ve Yıkıcı Etkileri
Deprem, meydana geldiği dönemde Osmanlı Devleti sınırları içerisinde yer alan Erzurum'da son derece trajik sonuçlar doğurmuştur. Tarihsel veri tabanlarına göre, bu afet sonucunda 15.000 can kaybı yaşanmıştır. Deprem sonrasında bölgede çok büyük bir yıkım meydana gelmiş ve bu can kayıpları Erzurum tarihinin en acı felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçmiştir.
Bölgenin Tarihsel Deprem Kronolojisi
Erzurum ve çevresi aktif sismik geçmişi ile bilinmekte olup, bölgede tarih boyunca MS 840, 1924, 1983 ve 2004 yılları gibi farklı dönemlerde de büyük sismik olaylar kaydedilmiştir. 1859 yılında yaşanan bu sarsıntı da, bölgenin tarihsel deprem kronolojisinde son derece kritik bir öneme sahiptir ve Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Ulusal Deprem İzleme Merkezi ile NGDC sismolojik veri tabanlarında önemli bir tarihsel referans noktası olarak yer almaktadır.