Muş'ta 15 Kasım 1957 tarihinde dünyaya gelen Mehmet Zafer Çağlayan, Türk iş dünyası ve siyasetinde önemli görevler üstlenmiştir. Kürt asıllı bir aileden gelen Çağlayan, anne ve babası Mehmet Salih ile Muhlise çiftinin çocuğu olarak doğmuştur. Ailesi daha sonra İzmit'e taşınma kararı almıştır. İzmit macerasının ardından Çağlayan ailesi, yaşamlarını Ankara'da sürdürmek üzere göç etmiştir. Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümünde eğitim alan Zafer Çağlayan, 1980 yılında mezun olmuştur. Mezuniyetinin hemen ardından alüminyum yapı sistemleri sektöründe ticari iş hayatına adım atmıştır. Gençlik yıllarında ise Ülkü Ocakları bünyesinde yer almıştır.
Sanayi Dünyasındaki Yükselişi ve ASO Başkanlığı
Girişimci kimliğiyle öne çıkan sanayici, Ankara Sanayi Odası (ASO) seçimlerinde büyük başarı kazanmıştır. Henüz otuz yaşındayken, 1987 yılındaki oda seçimlerinde en genç sanayici sıfatıyla meclis üyeliğine seçilmiştir. Odadaki başarılı ve aktif çalışmaları sayesinde 1989 yılında yönetim kurulu üyeliğine yükselmeyi başarmıştır. Bu görevini başarıyla sürdürürken, 1991 yılında ise Yönetim Kurulu Başkan Vekili seçilmiştir. Çağlayan, Kasım 1995 tarihinde gerçekleştirilen Ankara Sanayi Odası seçimlerinde en genç ASO başkanı sıfatıyla yönetim kurulu başkanlığı koltuğuna oturarak oda tarihindeki en önemli dönüm noktalarından birine imza atmıştır. Bu kritik başkanlık görevini 2007 yılına kadar kesintisiz ve aralıksız sürdüren tecrübeli isim, kurum tarihinde en uzun süre liderlik yapan yönetici unvanını da elinde bulundurmaktadır. Başkanlığı döneminde Ankara Organize Sanayi Bölgesi oluşumuna ve bugünlere ulaşmasına çok büyük katkılar sunmuştur. Odanın yürüttüğü KOBİ odaklı çalışmalar, ülkede takdir toplamıştır. Nitekim kurum, 1997 yılında KOBİ'lerle ilgili gerçekleştirdiği başarılı projeleri vesilesiyle en başarılı kuruluş seçilmiştir.
Ekonomik Çözüm Önerileri ve Mesleki Liderliği
Ağustos 1999 tarihinde yaşanan büyük deprem felaketinin ardından ülke ekonomisini canlandırmak ve kaynak yaratmak amacıyla bedelli askerlik uygulaması ile deprem tahvili çıkarılması fikirlerini hararetle savunmuştur. Devlet, hayata geçirilen bu iki önemli öneri sonucunda yaklaşık bir milyar Alman Markı gelir elde etmiştir. Ayrıca, atıl vaziyetteki kamu arazileri ile milletvekili lojmanlarının hızlıca satılarak ekonomiye acil kaynak sağlanması hususunu gündemde tutmuştur. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansal darboğazdan kurtulması adına meşhur Anadolu Yaklaşımı Projesi'ni geliştirmiştir. Bunun yanı sıra bölgesel asgari ücret uygulamasını da önermiştir.
Oda liderliği döneminde devlet ekonomisine katkı sağlayan çeşitli stratejik öneriler ve projeler geliştirmiştir:
- Bedelli askerlik uygulaması ve deprem tahvili çıkarılması önerileri,
- Atıl durumdaki kamu arazileri ile milletvekili lojmanlarının satılması fikri,
- Küçük ve orta ölçekli işletmeler için hazırlanan Anadolu Yaklaşımı Projesi,
- İstihdamı artırmaya yönelik bölgesel asgari ücret uygulaması.
Sanayi odasındaki liderliğinin yanı sıra, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesinde de aktif görev üstlenmiştir. Bu doğrultuda 1996-1998 yılları arasında ilk kez TOBB Başkan Yardımcılığı koltuğuna oturmuştur. Daha sonra 2002-2005 ve 2005-2007 dönemlerinde de bu önemli görevi başarıyla sürdürmüştür.
Siyasete Girişi ve Bakanlık Yılları
Mesleki kariyerini başarıyla tamamlayan yönetici, yönünü artık siyasete çevirmiştir. Bu amaçla 2007 yılındaki genel seçimlerde milletvekili adayı olmuştur. Adalet ve Kalkınma Partisi listelerinden aday gösterilen Çağlayan, Ankara milletvekili seçilerek meclise girmeyi başarmıştır. Parlamentoya girmesinin hemen ardından kurulan 60. Hükümet bünyesinde Sanayi ve Ticaret Bakanı yapılmıştır. Kabinedeki revizyonun ardından ise kendisi Dış Ticaretten Sorumlu Devlet Bakanlığı makamına getirilmiştir. Bakanlık döneminde sanayinin gelişimine odaklanmıştır. TBMM 24. Dönem genel seçimlerinde bu kez Mersin milletvekili olarak yeniden meclise girmiştir. Yeni kurulan kabinede ise kendisi doğrudan Ekonomi Bakanı olarak resmen görevlendirilmiştir. Bu yeni görevinde Türkiye'nin ihracat hedeflerine kolayca ulaşması için çok yönlü politikalar üretmiştir. Tecrübesini ekonomi yönetimine en iyi şekilde aktarmıştır.