Denizli'nin Çal ilçesine bağlı Belevi kasabasında 1879 yılında dünyaya gelen Yusuf Başkaya, milli mücadele döneminde Ege bölgesinde parlayan Kuvay-i Milliye hareketinin en kritik yerel liderlerinden biri olarak tarihe geçmiştir. Genç yaşlardan itibaren hukuk alanında kendini gösteren ve adliye koridorlarında edindiği tecrübeleri vatanın kurtuluşu için kullanan Başkaya, TBMM'nin ilk döneminden yedinci dönemine kadar aralıksız Denizli Milletvekilliği yaparak meclis tarihine damgasını vurmuştur. 22 Haziran 1945'te vekillik görevini sürdürürken yaşamını yitiren bu değerli devlet adamı, Sivas Kongresi'nden İstiklal Mahkemelerine kadar uzanan geniş bir yelpazede son derece kritik görevler üstlenmiştir.
Hukuk Kariyerinden Siyasi Temsile
Yusuf Başkaya, yörenin tanınan ailelerinden Başağazade Mustafa Bey'in evladı olarak dünyaya gözlerini açtı. İlk ve orta eğitimini pekiştirmek adına Denizli Medresesi'nde dersler alarak entelektüel altyapısını kurdu. "İlk ve orta eğitimini pekiştirmek adına" derken, hukuk eğitimi almaya yönlendi. Başarıyla tamamladđğı yükseköğreniminin sonrasında, Denizli ve Tavas adliyelerinde meslek hayatına adım attı. Bu kurumlarda zabıt katipliği ve sorgu hakimi yardımcılğı gibi önemli görevleri sırasıyla yürüttü. Dönemin siyasi rüzgarlarına kayıtsız kalmayarak İttihat ve Terakki Fırkası'na dahil oldu. Bu üyelik, onun teşkilatçılık becerilerini geliştirdi. Ayrıca yerel sorunlara karşı daha duyarlı hale gelmesini de sağladı.
Denizli'den Sivas Kongresi'ne Uzanan Milli Mücadele Ruhu
Mondros Mütarekesi'nin ardından Anadolu topraklarının işgal edilme tehlikesi karşşında Yusuf Başkaya sessiz kalmadı. Mart 1919 tarihinde toplanan Müdafaa-i Hukuk ve Reddi İlhak Cemiyeti'nin tarihi kongresine Çal Müftüsü Ahmet İzzet Efendi ile omuz omuza katılarak Denizli halkını temsil etti. Ege'nin direniş sesini tüm yurda duyurmak için büyük çaba harcadı. Bu kararlı duruşu, onu ulusal çapta bir görev olan Sivas Kongresi delegeliğine taşıdı. Kongre sürecinde Denizli'yi gururla temsil eden Başkaya, Mustafa Kemal Paşa'nın da yer aldığı altı kişilik seçkin Heyet-i Temsiliye kadrosuna girmeyi başarıyla gerçekleştirdi. Ülkenin kaderini çizen bu kadroda milli direnişin adımlarını planlarken, aynı zamanda bölgesel Kuvay-i Milliye yapılanmasının Denizli'deki en önemli kurucularından biri hâline geldi.
TBMM Kürsüsünde Yedi Dönem ve İstiklal Mahkemeleri
Ankara'da Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla birlikte Yusuf Başkaya için yeni bir dönem başlıyordu. Halkın büyük teveccühüyle seçilerek I. Dönem Denizli Milletvekili sıfatıyla meclise girdi. Parlamento çalışmalarındaki etkinliği ve hukuki yetkinliği sayesinde, TBMM çatısı altında aralıksız olarak II., III., IV., V., VI. ve VII. dönemlerde de Denizli halkının sesi olmayı sürdürdü. Bu uzun soluklu yasama görevi sırasında vatanın iç güvenliği ve düzeni için son derece hassas olan Eskişehir ve Konya İstiklal Mahkemeleri Başkanlıkları görevlerini üstlendi. Adalet arayışını mahkeme kürsülerine taşıyarak yasal düzenin tesisinde aktif rol aldı.
Yusuf Başkaya'nın üstlendiği başlıca tarihi sorumluluklar şunlardır:
- Denizli ve Tavas adliyelerindeki zabıt katipliği ve sorgu hakimi yardımcılğı görevleri
- Müdafaa-i Hukuk ve Reddi İlhak Cemiyeti kongre temsilciliği
- Sivas Kongresi delegeliği ve altı kişilik Heyet-i Temsiliye üyeliği
- TBMM bünyesinde yedi dönem boyunca sürdürülen Denizli Milletvekilliği
- Eskişehir ve Konya İstiklal Mahkemeleri Başkanlıkları
Milletvekili olarak vatanına hizmet etmeye devam ettiği sırada rahatsızlanan Yusuf Başkaya, 22 Haziran 1945 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Cumhuriyetin kuruluş felsefesini ve milli egemenliği bizzat inşa eden kuşağın bu unutulmaz temsilcisi, arkasında büyük bir miras bıraktı.