Türkiye'nin hukuk tarihine damga vurmuş isimlerin başında gelen eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Yekta Güngör Özden, 5 Haziran 1932 tarihinde Tokat'ın Niksar ilçesinde dünyaya gelerek cumhuriyet değerlerine adanmış uzun bir yaşam yolculuğuna başladı. Öğretmen bir baba ile ev hanımı bir annenin evladı olan Özden, eğitim hayatına doğduğu Niksar topraklarında adım attı. İlk ve ortaöğrenimini bu şirin ilçede tamamladıktan sonra lise eğitimi için Samsun, Tokat ve Kayseri yollarına düştü. Gençlik yıllarındaki bu seyahatlerin ardından lise diplomasını Sivas'ta aldı. 1956 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi sıralarından mezuniyet derecesiyle ayrıldı. Yükseköğrenimi sırasında sosyal yönüyle öne çıkan Özden, Ankara Üniversitesi Talebe Birliği Yönetim Kurulu Üyeliği ve Türkiye Milli Talebe Federasyonu Yayın Komisyonu Başkanlığı gibi önemli sorumluluklar üstlendi.
Eğitim Hayatı ve Gençlik Yıllarındaki Mücadeleleri
Öğrencilik yıllarından itibaren toplumsal meselelerle yakından ilgilenen Yekta Güngör Özden, 1960-1961 yılları arasında Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı İkinci Başkanlığı görevinde bulundu. Aynı dönemde Ankara Türk Devrim Ocakları kurucuları arasında yer alarak adını duyurdu. Özden'in hayatındaki en unutulmaz tarihi anlardan biri, üniversite öğrencisiyken 4 Kasım 1953 tarihinde gerçekleşti. Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşının Etnografya Müzesi'nden çıkarılması sırasında düzenlenen Gençlik Nöbeti'ni bizzat yönetti. 10 Kasım 1953 günü Anıtkabir'e nakil esnasında korteji sevk ve idare eden isimlerden biri oldu. Büyük önderin ebedi istirahatgahına defni esnasında orada hazır bulunan on sivil vatandaştan biri olarak tarihe geçti.
Kariyerinin ilk basamaklarında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Levazım Şefliği bünyesinde ve Karayolları Genel Müdürlüğü Personel Dairesi bünyesinde görev yaptı. Askerlik vazifesini ise 1958-1959 yılları arasında yedek subay rütbesiyle İstanbul Boğazı Müstahkem Mevki-i Komutanlığı Muhabere Bölüğü'nde yerine getirdi. Topluma hizmet etme gayesiyle hareket eden ünlü hukukçu, yaşamının 13 yılını ortaokul öğretmenliği ve yüksekokul öğretim görevliliği yaparak geçirdi. Bu sayede genç nesillerin yetişmesine de doğrudan katkı sundu.
Hukuk Kariyeri ve Anayasa Mahkemesi Başkanlığı
Mezuniyetinin hemen ardından stajyer olarak adım attığı Ankara Barosu bünyesinde hızlı bir yükseliş gösterdi. Baroda 1965-1966 yıllarında genel sekreterlik, 1972-1974 yılları arasında ise Ankara Barosu Başkanlığı yaptı. Türkiye Barolar Birliği'nin kuruluş aşamasında etkin roller üstlendi. Türk Hukukçular Birliği'nin kurucu genel başkanı sıfatıyla mesleki örgütlenmeye katkı sağladı. Akademik ve mesleki birikimini siyasi alana da taşıyan Özden, 1953'ten itibaren Cumhuriyet Halk Partisi Gençlik Kolları Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev aldı. Cumhuriyet Senatosu tarafından 11 Ocak 1979 tarihinde Anayasa Mahkemesi asıl üyeliğine seçilmesiyle siyasi parti ilişkisini noktaladı.
Yüksek mahkemedeki başarıları onu 2 Mart 1988 tarihinde başkanvekilliğine taşıdı. Ardından 8 Mayıs 1991 ve 25 Mayıs 1995 tarihlerinde iki kez üst üste Anayasa Mahkemesi Başkanı seçilerek Türk yargı sisteminin en tepesinde yer aldı. Görevi süresince Türk hukukuna önemli yenilikler kazandırdı. Yürürlüğü durdurma ilkesini Türk anayasa hukukuna dahil eden isim oldu. Onun başkanlık döneminde Anayasa Mahkemesi tarafından tam 10 siyasi parti hakkında kapatma kararı verildi. 1 Ocak 1998'de yaş haddinden emekliye ayrılan Özden, emeklilik döneminde de akademik bağlarını koparmadı. Hacettepe Üniversitesi'nde iki yıl boyunca lisansüstü düzeyde dersler verdi. 2010 yılından bu yana ise Ufuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde gelecek kuşaklara Anayasa Yargısı dersi anlatmaktadır.
Atatürkçü Düşünce ve Edebi Kişiliği
Hukukçu kimliğinin yanı sıra güçlü bir kaleme sahip olan Yekta Güngör Özden, cumhuriyet ilkelerine olan bağlılığını yazdığı eserlerle taçlandırdı. Emekliliğinin hemen ardından, 8 Haziran 1998 tarihinde Atatürkçü Düşünce Derneği Genel Başkanlığı'na seçildi. 2000 yılında Türk Hukuk Kurumu Başkanlığı'nı devralan Özden, bu görevini de başarıyla tamamladı. Siyasi alanda şansını denemek amacıyla 19 Temmuz 2002'de Cumhuriyetçi Demokrasi Partisi Genel Başkanlığı'nı üstlendi. Ancak 14 Şubat 2004'te bu görevinden ve parti üyeliğinden istifa ederek siyaset dünyasıyla bağlarını tamamen kopardı.
Edebi çalışmalarına genç yaşlarda başlayan Özden'in şiir ve makaleleri Varlık, Türk Dili, Yazko Edebiyat ve Kemalist Ülkü dergilerinde okuyucuyla buluştu. Müzikle de ilgilenen yazarın bestelenen 10 şarkısı, 2 marşı ve 1 senfonisi bulunmaktadır. Ayrıca yazdığı toplumsal andlar büyük kitleler tarafından ezberlendi. Türkiye Milli Birlik Komitesi tarafından kabul edilen ünlü Gençlik Andı'nı kaleme aldı. Bunun yanında Avukatlık Yasası'ndaki Avukatlık Andı ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin Bağımsızlık Andı da onun imzasını taşımaktadır. Emekli bir öğretmenle evli olan Yekta Güngör Özden'in, biri psikolog diğeri uzman doktor olmak üzere iki çocuğu vardır.
Yazın hayatı boyunca çok sayıda kitaba ve derlemeye imza atan ünlü yazarın yayımlanmış eserlerinden bazıları şunlardır:
- Dilek (Şiir kitabı, 1953)
- Taş Ayna (Şiirler, 1960)
- TC Anayasası (1971)
- Hukukun Üstünlüğüne Saygı (1990)
- Atatürk Sizsiniz (Özgün eseri, 1995)
- Andımız Atatürk (Araştırma ve inceleme, 2006)