Türkiye'nin yakın hukuk tarihine damga vuran yazar ve şair Yekta Güngör Özden, 5 Haziran 1932 tarihinde Tokat'ın Niksar ilçesinde dünyaya geldi. Cumhuriyet'in temel değerlerine bağlılığıyla tanınan ünlü hukukçu, uzun yıllar Anayasa Mahkemesi Başkanlığı ve Ankara Barosu Başkanlığı görevlerini yürütmüştür. Kendisi, ülkenin en kritik dönemlerinde yüksek yargı dünyasına yön vermiş saygıdeğer bir yöneticidir. Ayrıca Atatürkçü Düşünce Derneği'nin genel başkanlığını da üstlenmiştir. Türk yargı sistemine kazandırdığı önemli bir anayasa hukuku ilkesiyle derin iz bırakmıştır.
Atatürk ve Cumhuriyet'e Adanan Gençlik Yılları
Kökleri Sivas'ın derinliklerine uzanan, yargıç ve öğretmen ağırlıklı bir aileden gelen Özden, öğretmen bir baba ile ev hanımı bir annenin evladıdır. Büyük dedesi Hacı Mahir Turhan, geçmiş dönem belediye başkanlarından biri olmasının yanı sıra, ABD Başkanı Wilson'a kınama telgrafı gönderen Niksar Redd-i İlhak Cemiyeti Başkanı ve İstiklâl Madalyası sahibi bir isimdir. Büyükbabası da yargıçlık yapmış bir hukukçuydu. Kendisi 1925 senesinde vefat etmiştir. İlk ve ortaöğrenimini doğduğu ilçede tamamladı. Lise eğitimini Samsun, Tokat ve Kayseri illerinin ardından Sivas'ta nihayete erdirdi. Daha sonra 1956 senesinde Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu.
Akademik eğitimi esnasında boş durmayan Özden, Ankara Üniversitesi Talebe Birliği Yönetim Kurulu Üyeliği ile birlikte Türkiye Milli Talebe Federasyonu Yayın Komisyonu Başkanlığı görevlerini de üstlenerek gençlik hareketlerinde aktif bir rol oynamıştır. Eğitim hayatı süresince Ziraat Fakültesi Levazım Şefliği ile Karayolları Genel Müdürlüğü Personel Dairesi'nde çalışarak iş hayatına adım attı. Askerlik vazifesini ise 1958-1959 yıllarında İstanbul Boğazı Müstahkem Mevki Komutanlığı Muhabere Bölüğü'nde yedek subay olarak yerine getirdi. Hayatındaki en önemli tarihi olaylardan biri, Atatürk'ün naaşının 4 Kasım 1953'te Etnografya Müzesi'nden çıkarılışı döneminde yaşanmıştır. Törenlerde Gençlik Nöbeti'ni yönetmiş, 10 Kasım'da Anıtkabir'e nakil sırasđnda korteji yönlendiren isimler arasında yer almıştır. Ayrıca ebedi istirahatgaha defin sırasđnda orada hazır bulunan on sivil vatandaştan hayatta kalan tek şahıstır.
Baro Liderliği ve Savunma Makamındaki Yılları
Mezuniyetinin ardından 1956'da Ankara Barosu'na stajyer olarak adım atan hukukçu, burada yükselen bir grafik sergiledi. Kurum bünyesinde 1965-1966 yıllarında Genel Sekreterlik yaptıktan sonra, 1972 ile 1974 yılları arasđnda da Baro Başkanlığı'nı üstlendi. Serbest avukatlık döneminde, aralarđnda CHP, Ulus Gazetesi, Sosyal Demokrasi Derneği, İnşaat Mühendisleri Odası ve ODTÜ gibi önemli yapıların da bulundıgu birçok kuruluşa hukuki danışmanlık yaptı. Uzun meslek hayatı boyunca, Türk siyaset ve yargı dünyasđnın önde gelen isimlerinin savunmanlığını üstlendi. Avukatlığını yaptığı bazı tanınımş şahsiyetler şunlardır:
- İsmet İnönü
- Bülent Ecevit
- Cemal Hüsnü Taray
- Salim Başol
- Kemal Kayacan
Mesleki teşkilatlanmaya da büyük önem veren Özden, Türkiye Barolar Birliği'nin kuruluş sürecine katkı sunarken, Türk Hukukçular Birliği'nin kurucu başkanı oldu. Aynı zamanda yaklaşık 13 yıl boyunca ortaokul öğretmenliği ile yüksekokullarda öğretim görevliliği yürüttü. Gençlik yđllarında, 1960-1961 döneminde Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı İkinci Başkanlığı'nı yaptı ve Ankara Türk Devrim Ocakları kurucuları arasđnda yer aldı. Yazdığı eserlerle de iz bırakan Özden, hukuk ve devlet hayatına önemli metinler kazandırdı. Kaleme aldığı meşhur andlar şunlardır:
- Gençlik Andı
- Avukatlık Andı
- KKTC Bağımsızlık Andı
Milli Birlik Komitesi tarafından benimsenen Gençlik Andı, uzun yđllar boyunca resmi bayramlarda stadyumlarda coşkuyla seslendirilmiştir.
Anayasa Mahkemesi Yılları ve Başkanlık Dönemi
Siyasi yaşamında 1953 yılında CHP Gençlik Kolları Genel Merkez Yönetim Kurulu'na girmiştir. Söz konusu siyasi hareketin Başhukuk Danışmanlığı ile Yüksek Danışma Kurulu Üyeliği görevlerinde de bulunmuş olan Özden, Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilmesinin ardından 18 Ocak 1979 tarihinde partideki görevlerinden ve üyeliğinden tamamen ayrılmıştır. Cumhuriyet Senatosu'nda yer alan beş farklı grubun ortak oylarıyla 11 Ocak 1979 döneminde yüksek mahkemenin asil üyeliğine getirildi. Yüksek mahkemede 2 Mart 1988 yılında başkanvekilliği görevine seçilmiştir. Daha sonra 8 Mayıs 1991 günü ilk kez, 25 Mayıs 1995 tarihinde ise ikinci kez Anayasa Mahkemesi Başkanlığı'na seçilme başarısđ gösterdi. Buradaki görev sürecini, yaş haddi sınırı olan 65 yaşını tamamladığı için 31 Aralık 1997'de emekli olarak tamamladı. Hukuk dünyasđna yaptığı en büyük yeniliklerden biri, ülke anayasa yargısđna kazandırdığı "yürürlüğü durdurma" ilkesi olmuştur. Emeklilik sonrasđ sivil toplumda görev almıştır. Bu kapsamda 1998-2000 yılları arasđnda Atatürkçü Düşünce Derneği'ne başkanlık etti. Yekta Güngör Özden, emekli bir öğretmenle evlidir. Çiftin bu evlilikten iki çocuğu bulunmaktadır. Oğulları uzman hekim, kızları ise psikologdur.