Türk sinemasının unutulmaz ismi yönetmen Tunç Başaran, 1 Ekim 1938 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelmiş ve yaşamını 18 Aralık 2019 günü yine aynı şehirde tamamlamıştır. Çocukluğunu geçirdiği Fatih semtindeki sinema kültürüyle yoğrulan sanatçı, usta yönetmenlerin asistanlığını yaparak adım attığı Yeşilçam serüveninde Türkiye'ye uluslararası saygınlık getiren önemli başyapıtlara imza atmıştır.
Fatih Sokaklarından Yeşilçam Setlerine Uzanış
Babası marangoz Fikri Başaran, annesi ise yazar Pakize Başaran'dır. Sanatçının tek kızı ise Zeynep Göksu'dur. Çocukluk ve gençlik yıllarını İstanbul'un Fatih semtinde geçiren Tunç Başaran, çocuk yaşta sinema sanatı ile tanışmıştır. Hayatını derinden etkileyen yerin eskiden Direklerarası adı verilen Şehzadebaşı olduğunu sıklıkla ifade etmiştir. Şehzadebaşı semtinde o yıllarda yan yana yedi sekiz sinema bulunmaktadır. Altı yaşından itibaren bu salonlardaki filmlerle haşır neşir olmaya başlayan Başaran, sinemaya büyük bir hayranlık beslemiştir. Yazar İslam Çupi ile Fatih Kaymakamlığı karşısındaki Hava Şehitleri Parkğ'nın parmaklıklarında saatlerce oturarak izledikleri filmleri tartışmışlardır. Arkadaşı İslam Çupi'nin kendisine ünlü yönetmenden esinlenerek 'John Ford' lakabını takması da bu parktaki sinema sohbetlerine dayanmaktadır.
Usta yönetmen o dönem henüz on yedi yaşındadır. Sinemacı olma arzusuyla yanıp tutuşan Başaran, kaçak bir şilebe binip Amerika'ya gitmek amacıyla evden kaçmıştır. Buradaki temel hedefi ise ünlü aktör Charlton Heston'ı görebilmektir. Ancak bu maceralı kaçış girişimi Adapazarı'nda yakalanmasıyla son bulmuştur. Daha sonra Edebiyat Fakültesi'nde eğitim alırken, Türk sinemasının efsane yönetmenlerinden Memduh Ün ile tanışmıştır. Yazdığı senaryoyu okuyan usta yönetmen, genç yeteneğe vakit kaybetmeden asistanlık teklif etmiştir. Memduh Ün'ün yanında dört yıl boyunca çalışan Başaran, mesleğe dair tüm temel birikimini ondan öğrendiğini belirtmiştir. Sanatçı ayrıca Türk sinemasının önemli yönetmenlerinin yanında da asistanlık yaparak tecrübesini pekiştirmiştir:
- Lütfi Akad
- Halit Refiğ
- Atğ Yılmaz
- Ertem Göreç
Yeşilçam'dan Uzaklaşma ve Reklam Dünyası
Başaran, 1964 yılında Orhan Kemal'in 'Borusunu Öttüren' adlı oyununu beyaz perdeye uyarlayarak ilk yönetmenlik çalışmasını gerçekleştirmiştir. Ardından yine Orhan Kemal'in kaleme aldığı 'Kara Memet' ve 'Bekçi Murtaza' gibi önemli filmleri yönetmiştir. Başarılı yönetmen, 1966 yılında askere gitmiş olsa da sinemadan hiçbir zaman kopmamıştır. Askerlik döneminde, hayatını son derece trajik bulduğu Adnan Menderes'in yaşam öyküsünü film yapmak için araştırmalar yapmıştır. Vatan borcunun ardından setlere geri dönen Başaran, yetmişli yılların başında sinemadan ani bir kararla uzaklaşmıştır. Yeşilçam'daki seks filmleri furyası ve gerçek film yapımcılarının piyasadan çekilmesi üzerine yönetmenliği bđrakıp evini bir gecede şehir dışına taşıyan usta isim, bir yıl boyunca hiçbir iş yapmayarak Adnan Menderes konulu araştırmalarına bu süreçte de devam etmiştir.
Ödüllü Başyapıtlar ve Beyaz Perdeye Veda
Tunç Başaran, reklam sektöründe kısa sürede zirveye tırmanmıştır. Reklam filmleri çekmeye başladıktan sonra bu alanda ülkenin en çok aranan ismi haline gelmiştir. Reklam sektörükendeki on beş yıllık çalışmanın ardından sinemaya geri dönme kararı almıştır. Reklamcılık yıllarında kazandığı bütün parasını, senaryosunu da kendi yazdığı 'Biri ve Diğerleri' adlı filme yatırmıştır. Bu film sanatçıya, 1987 Antalya Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü ile 1988 İstanbul Film Festivali'nde En İyi Türk Filmi Ödülü'nü getirmiştir. Hemen ardından, sinema tarihimizin en büyük başyapıtlarından biri kabul edilen 'Uçurtmayı Vurmasınlar' filmini 1989 yılında çekmiştir. Film, 8. Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde 'Yılın En İyi Türk Filmi' seçilerek büyük sükse yapmıştır. Yurt içi ve dışında En İyi Film ile En İyi Yönetmen dallarında çok sayıda ödül toplayan yapıt, 'En İyi Yabancı Film' dalında Oscar aday adayı olmayı başarmıştır.
Usta yönetmen, 1991 yılında çektiği 'Piano Piano Bacaksız' filmiyle de 'Uçurtmayı Vurmasınlar'ın yakaladığı uluslararası başarı grafiğini sürdürmeyi başarmıştır. Usta ismin sinema tarihindeki yerini alan diğer son derece değerli filmleri ise şunlardır:
- 'Uzun İnce Bir Yol'
- 'Sen de Gitme'
- 'Kaçıklık Diploması'
- 'Abuzer Kadayıf'
Kızı Zeynep Göksu olan ve yaşamının son dönemine kadar Adnan Menderes konulu belgesel çalışmalarını aralıklarla sürdüren Başaran, 81 yaşında aramızdan ayrılmıştır. İstanbul'daki Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nda yumuşak doku kanseri tedavisi görüken vefat eden usta sanatçının naaşı, Karacaahmet Şakirin Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Balıkesir'in Bandırma ilçesinde toprağa verilmiştir.