Türk klasik müzik tarihinin en parlak yıldızlarından biri olan virtüöz kemancı Suna Kan, küçük yaşta başlayan sıra dışı yeteneğiyle dünya çapında başarılara imza atmış seçkin bir devlet sanatçısıdır. 21 Ekim 1936'da Adana'da dünyaya gelen ünlü müzisyen, babasından aldığı ilk eğitimlerin ardından devletin çıkardığı özel bir yasayla Fransa'ya gönderilerek evrensel müzik dünyasında Türkiye'yi gururla temsil etmiştir. Yaşamı boyunca kemanıyla harikalar yaratan ve çok sayıda uluslararası ödül kazanan Kan, 11 Haziran 2023 tarihinde Ankara'da tedavi gördüğü hastanede 87 yaşında hayata gözlerini yummuştur.
Harika Çocuk Yasasından Paris Konservatuvarı Birinciliğine
Suna Kan'ın müzik yolculuğu henüz beş yaşındayken babası Nuri Kan'ın rehberliğinde kemanla tanışmasıyla başladı. Küçük yaşlardaki üstün kabiliyetiyle dikkat çeken sanatçı, daha sonra Walter Gehardt, Gilbert Back, İzzet Nezihi Albayrak ve Liko Amar gibi değerli isimlerden dersler alarak kendisini geliştirdi. Henüz dokuz yaşındayken çıktığı ilk konserinde Wolfgang Amadeus Mozart'ın 5. Konçertosu ile Giovanni Battista Viotti'nin 22. Konçertosunu muhteşem bir başarıyla yorumlayarak müzik çevrelerini hayran bıraktı. Bu olağanüstü performans, onun gelecekteki parlak kariyerinin en somut habercisi oldu.
Üstün yetenekli çocukların yurt dışında eğitim görmesini sağlayan ve kamuoyunda İdil Biret - Suna Kan Yasası olarak adlandırılan özel kanun 1948 yılında meclisten geçti. Bu tarihi yasa sayesinde müzik eğitimini sürdürmek üzere Fransa'ya giden genç yetenek, Paris Konservatuvarı'nda ünlü pedagog Gabriel Bouillon'un sınıfına kabul edildi. Suna Kan, buradaki eğitimini büyük bir başarıyla taçlandırarak 1952 yılında konservatuvarı birincilik derecesiyle tamamladı.
Dünya Sahnelerinden Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasına
Paris'teki mezuniyetinin ardından uluslararası arenada adından sıkça söz ettirmeye başlayan Kan, prestijli yarışmalarda ardı ardına önemli dereceler elde etti. Genç sanatçının uluslararası arenadaki başarı basamakları şu şekildedir:
- 1954 Cenevre Konkuru'nda kazanılan birincilik madalyası
- 1955 Viotti Yarışması'nda elde edilen birincilik ödülü
- 1956 Münih Yarışması'nda kazanılan ikincilik derecesi
- 1957 Marguerite Long - Jacques Thibaud Uluslararası Yarışması'nda elde edilen beşincilik
Avrupa'nın pek çok kentinde resitaller veren sanatçı, aynı zamanda Asya ve Afrika ülkelerinde de dinleyicilerle buluşarak geniş kitlelerin beğenisini kazandı. Dönemin en seçkin şefleri, ünlü müzisyenleri ve saygın orkestralarıyla ortak projelere imza attı. Türkiye'ye döndükten sonra Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'ının solist sanatçılığına getirilen Kan, yurt içinde düzenlenen çeşitli turnelere katıldı. Bu turneler aracılığıyla evrensel müziğin Anadolu'nun dört bir yanına ulaşması, tanınması ve sevilmesi için büyük bir azimle çaba gösterdi.
Kültür Tarihine Geçen İtri Konseri Tartışması ve İstifa
Suna Kan, mesleki ilkelerine ve Atatürk devrimlerine olan bağlılığıyla da bilinen bir sanatçıydı. 1971 yılında Türkiye'nin ilk Kültür Bakanı olan Talat Sait Halman, Cumhurbaşkanlığı Konser Salonu'nda klasik Türk bestecisi Buhurizade Mustafa Itri için bir anma konseri düzenlemek istedi. Bu karar, sanat dünyasında büyük bir tartışmanın fitilini ateşledi. Suna Kan, devletin en prestijli konser salonunda alaturka müzik icra edilmesine son derece sert bir tepki gösterdi.
Ünlü kemancı, 26 Kasım 1971'de Milliyet Gazetesi'nde yayımlanan "Talat Halman'a Açık Mektup" başlıklı yazısıyla tepkisini açıkça dile getirdi. Yazısında, teksesli müzik temsilcilerinin bu salonu işgal etmesinin Atatürk devrimlerine aykırı olduğunu savunan Kan, konserin düzenlenmesi durumunda kendisine verilen Devlet Sanatçısı unvanını iade edeceğini bildirdi. Kan, ertesi gün Başbakan Nihat Erim'e de benzer hassasiyetleri içeren resmi bir mektup yolladı.
Bu sırada Suna Kan'ın eşi, müzisyen ve eleştirmen Faruk Güvenç de Başbakan Erim'e daktilo edilmiş bir şikayet mektubu yazarak Kültür Bakanı'nın uygulamalarını eleştirdi. Güvenç mektubunda, Topkapı Sarayı'ndaki alaturka dinletileri, Galata Mevlevihanesi'ndeki ayinleri ve İngiliz Kraliçesi'nin huzuruna başında kavukla Münir Nurettin Selçuk'un çıkarılmasını Atatürk Türkiye'sine yakışmayan adımlar olarak nitelendirdi. Başbakan Nihat Erim, bu mektupları inceleyerek gerekli görüşmelerin yapılması talimatını verdi.
Kamuoyunda çığ gibi büyüyen bu büyük tepkiler ve baskılar sonucunda hükümet geri adım atmak zorunda kaldı ve planlanan Itri konseri iptal edildi. Bu gelişmenin üzerine Kültür Bakanı Talat Sait Halman görevinden istifa etti. Yaşanan bu tarihi krizin ardından, Itri ismini taşıyan herhangi bir konserin Devlet Konser Salonu'nda icra edilmesi tam kırk bir yıl boyunca mümkün olmadı.
Ankara Oda Orkestrası Yılları ve Sanatçının Özel Yaşamı
Suna Kan, 1977 yılında kurulmasına öncülük ettiği TRT Ankara Oda Orkestrası'nda başkemancı ve solist olarak görev aldı. Sanatçı, 1986 yılına kadar bu orkestradaki aktif müzikal çalışmalarını kesintisiz bir biçimde sürdürdü. Kariyeri boyunca Türk bestecilerinin keman için yazdığı eserlerin ilk seslendirilişlerini gerçekleştirerek ulusal sanatımızın gelişimine katkıda bulundu. Ayrıca Ludwig van Beethoven ve Johannes Brahms'ın keman için bestelediği tüm sonatları başarıyla yorumlayarak dinleyicilere sundu.
Müzisyenin özel yaşamı da sanatla iç içe geçti. Suna Kan, 1960 yılında ünlü müzisyen ve müzik eleştirmeni Faruk Güvenç ile dünya evine girdi. Bu evlilik, Güvenç'in 1982 yılındaki vefatına dek sevgiyle devam etti. Kan, ilk eşinin ölümünden sonra 1988 yılında diplomat Halit Güvener ile evlendi. Eşinin görevi nedeniyle sefire unvanıyla Macaristan'a giden ünlü sanatçı, bu evliliği de 1992 yılında anlaşmalı olarak sonlandırdı.
Uzun süredir nefes darlığı şikayetiyle müadele eden ve Ankara'daki özel bir hastanede tedavi gören Terazi burcu sanatçı Suna Kan, 11 Haziran 2023 tarihinde hayata gözlerini yumdu. Geride Türk müzik tarihine yön veren eşsiz bir miras, unutulmaz kayıtlar ve büyük bir vatan sevgisi bırakan Kan'ın ismi, efsanevi bir keman virtüözü olarak sanat tarihimizin altın sayfalarındaki yerini korumaktadır.