Süleyman Sudi Acarbay, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinden Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarına uzanan tarihi süreçte Türk siyasetinde aktif roller üstlenmiş, Bayezit doğumlu bir milletvekilidir. 1866 yılında dünyaya geldiği memleketi Bayezit'te 7 Ocak 1928 tarihinde hayata gözlerini yuman Acarbay, rüştiye ve medrese eğitimiyle yetişmiş entelektüel birikimi sayesinde hem Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda hem de TBMM'de halkını temsil etme onuruna erişmiştir. 1908 yılında ilan edilen İkinci Meşrutiyet'in ardından başlayan parlamento kariyeri boyunca, bir yandan İttihat ve Terakki Fırkası içerisinde yer alırken diğer yandan kurucuları arasında bulunduğu Ahali Fırkası çatısı altında kritik siyasi mücadeleler yürüttü.
Medrese Eğitiminden Osmanlı Parlamentosuna Uzanan Yol
Gençlik yıllarında aldığı eğitim, Süleyman Sudi Bey'in gelecekteki siyasi kimliğinin temelini oluşturdu. Dönemin modern eğitim kurumu olan rüştiyenin ardından geleneksel medrese tahsilini de başarıyla tamamladı. Bu çift yönlü eğitim modeli, ona hem dini konularda hem de toplumsal meselelerde derin bir kavrayış kazandırdı. Takvimler 1908 yılını gösterdiğinde, Osmanlı coğrafyasında İkinci Meşrutiyet ilan edildi. Bu büyük dönüşüm, ülkenin yönetim yapısını kökten değiştirdi ve meclisin kapılarını halk temsilcilerine açtı. Acarbay, bu tarihi dönemde İttihat ve Terakki Fırkası bünyesinde aktif siyasete adım attı. Yapılan seçimlerin ardından Bayezit milletvekili sıfatıyla Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na girdi. İmparatorluğun bu en sancılı döneminde meclis kürsüsünden bölgesinin sesi oldu. Birinci ve İkinci dönem Osmanlı mebusluğu görevini başarıyla sürdürerek bölge halkının güvenini kazandı.
Çok Partili Siyaset Arayışları ve Ahali Fırkası Dönemi
Süleyman Sudi Acarbay, parlamento çatısı altındaki faaliyetlerinde her zaman bağımsız ve ilkeli bir duruş sergiledi. Nitekim 1910 senesinde, üyesi olduğu İttihat ve Terakki Fırkası ile fikir ayrılıkları yaşamaya başladı. Bu ayrışma sonucunda partiden ayrılarak yeni bir siyasi oluşumun öncülerinden biri haline geldi. Muhalif bir duruş sergileyen Ahali Fırkası'nın kurucu kadrosunda aktif görev aldı. Ancak o dönemin çalkantılı siyasi iklimi, ittifakların ve dengelerin hızla değişmesine yol açıyordu. Kurucusu olduğu Ahali Fırkası, bir süre sonra muhalefetin çatı partisi niteliğindeki Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile birleşme kararı aldı. Bu birleşme, Acarbay'ın siyasi ilkeleriyle örtüşmeyen yeni bir durum ortaya çıkardı. Yaşanan bu birleşme hamlesinin hemen ardından eski partisi İttihat ve Terakki Fırkası'na geri döndü. Siyasi manevraların yoğun olduğu bu dönemde ilkeli duruşunu korumayı bildi.
Osmanlı'dan Cumhuriyet Meclisine Uzanan Köprü
Acarbay'ın siyasi hayatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun nihayete ermesiyle son bulmadı. Aksine yeni kurulan modern devletin inşasında da önemli sorumluluklar üstlendi. Milli Mücadele yıllarında ve sonrasında Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışıyla parlamento hayatına devam etti. Ankara'da toplanan yeni mecliste, tecrübeli bir devlet adamı olarak Bayezit milletvekili seçildi. Hem birinci hem de ikinci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) aktif görev aldı. Böylece meclisin en kıdemli ve tecrübeli vekillerinden biri olarak yasama çalışmalarına doğrudan katkı sundu. Memleketi Bayezit ile kurduğu güçlü bağı hiçbir zaman koparmadı. Hem Osmanlı Mebusan Meclisi'nde hem de Türkiye Cumhuriyeti parlamentosunda Bayezit'i ikişer dönem boyunca başarıyla temsil eden tecrübeli devlet adamı, her iki dönemde de üstlendiği rollerle Türk siyasi tarihindeki mümtaz yerini almıştır. Ömrünün son yıllarını yine doğduğu topraklarda geçiren tecrübeli siyasetçi, 7 Ocak 1928'de vefat etti. Geride bıraktığı meclis kayıtları ve siyasi miras, onun vatanseverlik ve millet hizmetiyle dolu ömrünün en somut göstergesidir.
Acarbay'ın parlamenter yaşamında üstlendiği temel görevler ise şu şekildedir:
- Osmanlı Meclis-i Mebusanı I. ve II. Dönem Bayezit Mebusluğu
- Ahali Fırkası Kurucu Üyeliği
- İttihat ve Terakki Fırkası Üyeliği
- TBMM I. ve II. Dönem Bayezit Milletvekilliği