Kimdir?
Seyit Rıza ya da Pir Seyit Rıza, 1863'te Dersim Vilayeti'ne bağlı Lirtik (günümüzde Yalmanlar) köyünde doğan ve 15 Kasım 1937'de Elazığ'da idam edilen Alevi-Zaza aşiret önderidir. Şeyh Hasanlılar aşiretine mensuptur ve 1937-1938 Dersim İsyanı'nın liderlerinden biri olarak anılır. Babası Seyit İbrahim'dir. Madde, Yukarı Abbasan koluna mensup olduğunu belirtir.
Birinci Dünya Savaşı
1917'de Batı Dersim aşiretleri topluca milis olarak yazıldı. Kazım Karabekir'in bildirdiğine göre devlet tarafından Doğu Dersim'de 919, Batı Dersim'de 2567 kişi milis olarak kaydedilmişti. Rusya birliklerinin Erzurum'a çekilmesinin ardından Osmanlı ordusu Erzincan'a girmeye karar verdi. Batı Dersim milislerinden yaklaşık 750 kişi, Halit Paşa komutasında 13 Şubat 1918'de Erzincan'a girdi. Seyit Rıza, İkinci Şeyh Hasanlı Alayı'nın komutanı oldu ve dört taburlu bir alayı yönetti. Savaş başarıyla sonuçlandı; ödüllendirilen Seyit Rıza Erzincan İl İdaresi üyeliğine atandı. Dönemin Erzincan valilerinden Sabit Bey bir mektubunda onun için "şimdiye kadar bize din ve namusuyla hizmet etti" ifadesini kullandı.
Dersim İsyanı
Madde, Seyit Rıza'nın 1924'te Hozat'ı işgal ettiğini, çevredeki cumhuriyet yanlısı aşiretlere saldırdığını ve devletin gönderdiği nasihat heyetlerine silahla karşılık verdiğini öne sürer. 1937 nevruzunda devlet güçlerine karşı ayaklananların bölgedeki aşiret liderleri olduğu belirtilir. Hakkında devletin köylülere dağıttığı toprakları zorla ele geçirdiği ve bölgeye gelen şehir yapılanması uzmanlarına karşı halkı kışkırttığı gibi iddialar bulunmaktadır. 30 Temmuz 1937'de İngiltere'ye yazdığı ve Kürdistan'ın bereketli toprak olduğu ifadelerini içerdiği öne sürülen bir mektup tartışmalıdır: torunu Rüstem Polat, dedesinin Türkçesinin yetersiz olduğunu ve mektubun Nuri Dersimi tarafından yazılarak gönderildiğini ileri sürmüş; 18 Ekim 1937'de İçişleri Bakanı Şükrü Kaya imzasıyla Cumhurbaşkanlığı'na sunulan belgede ise mektubun Suriye'de Yusuf adlı biri tarafından onun imzasıyla yazıldığı belirtilmiştir.
Tutuklanması ve idamı
Kanlı çatışmalardan sonra barış görüşmeleri için Erzincan'a çağrılan Seyit Rıza, yolda 5 Eylül 1937'de 72 isyancıyla birlikte tutuklandı. 5-13 Eylül 1937'de Elazığ'da askerî mahkemede yargılanarak idam cezasına çarptırıldı. İnfaz, 15 Kasım 1937'de Elazığ Buğday Meydanı'nda gerçekleşti.
Anılması
2010'da Tunceli Belediyesi tarafından Seyit Rıza'nın adını taşıyan bir park açıldı ve parka heykeli dikildi; karar kamuoyunun bir kesiminde tepki yarattı. Tunceli Emniyet Müdürlüğü suç duyurusunda bulundu, Vatan Partisi heykelin yıkılması için başvurdu, ancak girişimler sonuç vermedi. 2014'te Tunceli Üniversitesi kampüsündeki bir caddeye, Cizre Belediyesi'nde bir caddeye; 2015'te Bulanık Belediyesi'nde Mareşal Fevzi Çakmak Caddesi'nin yerine Seyit Rıza adı verildi.
Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Seyit Rıza maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.