Seyit Rıza, 1863 yılında Tunceli'nin Ovaçık ilçesine bağlı Lirtik köyünde dünyaya geldi. Hayatının büyük bölümünü Dersim'de geçiren bu Alevi-Zaza aşiret önderi, 1937'de patlak veren Dersim İsyanı'nın baş figürü olarak tarihe geçti ve aynı yılın kasım ayında idam edildi. Babası Seyit İbrahim'in ölümünün ardından aşiret liderliğini devralan Seyit Rıza, Lirtik'ten ayrılarak Tujik Dağı eteğindeki Ağdat Köyü'ne yerleşti. Babasnın dört erkek çocuğunun en küçüğü olan Seyit Rıza, "babo" (baba) lakabıyla anılan Seyit İbrahim'in mirasçısı olarak bölgedeki en nüfuzlu isimlerden biri hâline geldi.
Osmanlı Dönemi ve Ermeni Meselesi
Rus işgali yıllarında Seyit Rıza, Osmanlı hükümetiyle bir anlaşma imzaladı. Bu düzenleme uyarınca Dersimliler, silah ve para yardımı karşılığında Ruslar'a karşı Osmanlı'nın yanında yer aldı; buna karşılık Osmanlı ordusunun doğrudan komuta zincirine girmeksizin bağımsız çatışma hakkı tanındı. 1915 olayları başladığında ise Seyit Rıza, Ermenilere kapılarını açtı. Nuri Dersimi'nin anılarında aktardığına göre binlerce Ermeni'ye yardım eden Seyit Rıza, bu tavırları nedeniyle hükümet raporlarında ve ihbar dilekçelerinde adı en başta geçen kişi olmaya başladı. Ermeni ve Koçgiri olaylarının yarattığı gerilim, onu giderek daha sıkı bir devlet denetiminin hedefi hâline getirdi.
Dersim İsyanı ve Tutuklanış
1924'te Hozat'a yönelik harekâtla ağırlığını duyuran Seyit Rıza, çevredeki cumhuriyet yanlısı aşiretlere baskın düzenleyerek devlet otoritesini fiilen tanımadığını gösterdi. Üstüne yollanan nasihat heyetlerini silahla karşıladı. 1937 Nevruz'unda bölgedeki aşiret liderlerinin devlet güçlerine karşı ayağlanmasıyla isyan resmen başladı. Büyük oğlu Şeyh Hasan, 17 Ağustos 1937'de otuz kişiyle birlikte hayatını kaybetti. Seyit Rıza'nın diğer oğulları Bıra İbrahim ve Resik Hüseyin de bu karanlık süreçten nasibini aldı.
Kanlı çatışmaların ardından barış görüşmeleri yapma vaadi ile Erzincan'a davet edilen Seyit Rıza, yolda 5 Eylül 1937'de yetmiş iki kişiyle birlikte tutuklandı. Cumhuriyet Başsavcısı Hatemi Şahanoğlu'na göre Erzincan köprüsünden geçerken kimliğini gizlemeye çalışan Seyit Rıza, yanında taşıdığı dürbünün üzerindeki isim yazısından şüphelenen nöbetçi tarafından karakola götürüldü. Genelkurmay belgelerinde ise 10 Eylül saat 22.00'de silahız biçimde iki arkadaşıyla birlikte Erzincan Jandarması'na teslim olduğu yazılmaktadır. 5-13 Eylül 1937 tarihleri arasında Elazığ'ta askeri mahkemede yargılanan Seyit Rıza idam cezasına çarptırıldı.
Atatürk ile Görüşme ve İdam
Son günlerinde Seyit Rıza, Mustafa Kemal Atatürk ile Elazığ Merkez Tren İstasyonu'nda bir araya getirildi. Görüşme raporuna göre Mustafa Kemal'in af dilenmesi ve Dersim'in Türkleştirilmesi sürecine işbirliği teklifini reddeden Seyit Rıza, ayrılırken şu sözleri söylediği aktarılmaktadır: "Ben sizin hilelerinizi anlayamadım, onlarla baş edemedim, bu yüzden görüşmek için geldim. Ölüme gidiyorum. Bu bana dert olsun, ama ben de size boyun eğmedim, bu da size dert olsun."
İhsan Sabri Çağlayangil'in anılarında ayrıntılı biçimde yer alan idam sahnesinde Seyit Rıza, sehpaları görünce alıklanmadan "Asacaksınız" dediğini ve namaz kılmayı reddettiğini anlıyoruz. Son söz sorulduğunda ise "Kırk liranım ve saatim var, oğluma verirsiniz" dedi. Meydana çıkarıldığında sessizliğe ve boşluğa seslenerek Zaza diliyle şu cümlelerı haykırdı:
- Evlâdı Kerbelayıh — Kerbela soyundanız.
- Bi hatayıh — Günahsızız.
- Ayıptır. Zulümdür. Cinayettir.
Çağlayangil'in aktardığına göre Seyit Rıza celladı kenara iterek ipi kendi boynuna geçirdi ve sandalyeye tekme vurarak infazını kendi elleriyle tamamladı. 15 Kasım 1937'de Elazığ Buğday Meydanı'nda yetmiş dört yaşında hayatını kaybetti. Uzaktan gelen oğlunun feryatları — "Kulun kölen olam, sığırtmacın olam, gençliğime acıyın!" — bu anın en sarsıcı ayrıntıları arasında tarihe geçti.