Türkiye'de modern mimarinin gelişimine yön veren değerli mimarlardan Şevki Vanlı, 1926 yılında Konya'da dünyaya geldi. Eğitim hayatının ardından serbest mimarlık yapmak üzere Ankara'yı mesken tutan Vanlı, 29 Temmuz 2008 tarihinde yine bu şehirde hayatını kaybetti. Yarım asrı aşan kariyerinde sadece binalar tasarlamakla kalmadı, aynı zamanda kurduğu vakıf ve sivil toplum çalışmalarıyla mesleğin kurumsallaşmasında etkin bir rol oynadı. Ülkenin ilk uydu kent projesinden uluslararası nitelikteki büyük temsil etkinliklerine kadar pek çok farklı alanda yenilikçi fikirleri hayata geçirmeyi başardı.
İtalya Ekolü ve Erken Dönem Çalışmaları
İstanbul'un tarihi Galatasaray Lisesi'nden mezun olduktan sonra yükseköğrenim için İtalya'ya giden Şevki Vanlı, Floransa Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'ndeki eğitimini 1954 yılında tamamlayarak doktora unvanıyla ülkeye döndü. Öğrencilik yıllarında Giovanni Michelucci, Edoardo Detti ve Alessandro Ricci gibi ünlü İtalyan mimarlarla kurduğu yakın ilişkiler, onun mimarlık felsefesinin ve tasarım estetiğinin gelişmesinde son derece belirleyici bir etken haline geldi. Konya kökenli mimar Ankara'ya yerleşti. Burada serbest mimar olarak kendi ofisini açtı.
Ankara'da bağımsız çalışırken, mesleki serüveninin bir bölümünü diğer bir önemli isim olan Ersen Gömleksizoğlu ile ortaklık kurarak sürdürdü. Ortaklığın ödüllü projeleri büyük ses getirdi. Bu verimli mimarlık ortaklığının en bilinen meyvelerinden biri, prestijli Ulusal Mimarlık Ödülleri'ne layık görülen Merkez Bankası Bursa Binası oldu. Ayrıca ikilinin iş birlişi, Türk modern mimarlık tarihinin köşe taşlarından kabul edilen yapıların vücut bulmasını sağladı.
Tandoğan'dan Uydu Kente Uzanan Mimari Miras
Şevki Vanlı'nın imzasını taşıyan ve geniş kitlelerce tanınan en meşhur tasarımlardan biri, Ankara'nın merkezi noktalarından Tandoğan Meydanı'nda konumlanmıştır. Milli Savunma Bakanlığı için Ankara'nın Tandoğan Meydanı'nda tasarladığı ve inşaatı 1966 ile 1967 yılları arasında gerçekleştirilen Tandoğan Öğrenci Yurdu, Türkiye'nin modern mimarlık tarihi açısından sembolik nitelikteki en kıymetli eserlerindendir. Estetik duruşu ve işlevsel yapısıyla dönemin tasarım anlayışını gözler önüne seren bu bina, Vanlı'nın mesleki olgunluğunu gösterir.
Uygulanmış tasarımlarının yanı sıra Şevki Vanlı'nın kağıt üzerinde kalan projeleri de bulunuyordu. Tasarımların bir kısmı ise uygulanmadı. Bunlar arasında önemli projeler yer almaktaydı:
- 1968 yılında hazırlanan Milli Kütüphane projesi,
- 1969 tarihli Aydın Ziraat Bankası tasarımı,
- 1984 ile 1986 yılları arasında olgunlaştırılan Cezayir Ulusal Kültür Merkezi çalışması.
Kendisinin hayata geçirdiği projelerin başında ise Türkiye'nin ilk uydu kent deneyimi olan Or-An Sitesi gelir. 1969-1975 yılları arasında bu büyük yerleşimin kuruculuğunu üstlenen Vanlı, kentsel planlama alanında öncü adımlar atmıştır.
Kurumsallaşma Adımları ve Eğitim Vizyonu
Meslek yaşamının en başından itibaren teorik tartışmalardan asla kopmayan Şevki Vanlı, çeşitli mesleki ve süreli yayınlarda makaleler yazarak mimarlık literatürüne önemli katkılar sundu. Mesleki örgütlenmeye de büyük önem veren Vanlı, Mimarlar Odası bünyesinde 1959-1969 yılları arasında etkin görevler üstlendi. Bu zaman zarfında odada yönetim kurulu üyeliği, genel sekreterlik ve başkanvekilliği vazifelerini yürüterek meslektaşlarının haklarını savundu.
Mimarın eğitime bakış açısı, onun sadece okul yıllarıyla sınırlı kalmayan bir öğrenme sürecine inandığını göstermektedir. Bu doğrultuda 1986 senesinde okul sonrası eğitimi desteklemek için bir kurum kurdu. Bu kurum Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı'dır. Vakfın faaliyetlerini sürdürülebilir kılmak ve finansal kaynak oluşturmak adına, Türkiye sınırları içerisindeki ilk kır kulübü projesini hayata geçirdi.
Ömrünün son günlerinde dahi mimarlık adına üretmeye ve çalışmaya devam eden usta isim, uluslararası temsiliyete de büyük önem veriyordu. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda Türk mimarlığını temsil edecek kapsamlı mimarlık etkinliklerinin organizasyonu için son ana kadar gayret gösterdi. Etkinlikler Rusya Federasyonu'nda gerçekleştirilecekti. Ankara'da temmuz ayında aramızdan ayrılan Vanlı, ardında modern bir şehircilik vizyonu ve özgün yapılar bıraktı.