Türk tiyatrosunun akademik temellerini atan, yetiştirdiği sayısız öğrenci ve kaleme aldığı kaynak eserlerle sahne sanatlarına yön veren Prof. Dr. Sevda Şener, tiyatro dünyasında "Hocaların hocası" unvanıyla tanınan çok yönlü bir bilim insanıdır. 1928 yılında İstanbul'da dünyaya gelen Şener, yaşamı boyunca akademisyen, yazar ve dramaturg kimliğiyle Türk tiyatrosunun gelişimine paha biçilmez katkılar sunmuştur. Şener, ömrünü tamamen tiyatro sanatına ve onun teorik arka planına adamıştır. DTCF Tiyatro Bölümü'ndeki uzun soluklu yöneticiliğinin yanı sıra, farklı üniversitelerde de kürsü sahibi oldu. Bu kurumlarda tiyatro, estetik ve eleştiri kuramları alanlarında dersler verdi. Tiyatro dünyasına bıraktığı derin izler ve yetiştirdiği akademisyenlerle tiyatro sanatımızın kurumsallaşmasını sağlayan Şener, 22 Temmuz 2014 tarihinde Ankara'da aramızdan ayrılmıştır.
Akademik Yolculuk ve Tiyatronun İlk Asistanı
Gençlik yıllarında eğitim hayatına Ankara ve Eskişehir'de devam eden Sevda Şener, orta öğrenimini bu şehirlerde tamamladı. Yükseköğrenim için Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesindeki İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü seçen Şener, buradaki eğitimini 1956 yılında başarıyla bitirdi. Mezuniyetinin ardından tiyatroya olan tutkusunun peşinden giderek, 1958 senesinde aynı fakültede kurulan Tiyatro Enstitüsü bünyesinde görev almaya başladı. Şener, enstitünün ilk asistanı unvanını kazanarak akademik kariyerine ilk adımı attı. Akademik birikimini zenginleştirmek amacıyla İngiltere'de bulunan Bristol Üniversitesi'nin Dram Bölümü'nde iki dönem boyunca çeşitli ders ve seminerlere katılım gösterdi. Yurt dışı deneyimleri ufkunu genişletti. Bununla da yetinmeyerek, Avusturya'nın başkenti Viyana'da, Viyana Üniversitesi Tiyatro Bilimi Enstitüsü çatısı altında bir dönem boyunca çalışmalarını sürdürdü ve buradaki akademik seminerlerde yer aldı. Oradaki çalışmaları da kariyerine yön verdi.
Bilimsel araştırmalarına hız kesmeden devam eden araştırmacı, Türk tiyatrosunun kurucu isimlerinden Musahipzade Celal üzerine hazırladığı derinlikli teziyle 1962 yılında doktor unvanını almaya hak kazandı. Bu başarılı çalışmayı doktora derecesini aldıktan bir yıl sonra kitaplaştırdı. Kitap, 1963 yılında "Musahipzade Celal ve Tiyatrosu" ismiyle raflardaki yerini aldı. Akademik basamakları kararlılıkla tırmanan Şener, 1967 senesinde "Çağdaş Türk Tiyatrosunda Ahlak Ekonomi Kültür Sorunları" başlıklı teziyle doçentlik unvanını kazandı. 1972 yılına gelindiğinde ise profesörlük unvanını alarak kariyerinde zirveye ulaştı. Profesörlük unvanını getiren bu önemli tez, ilerleyen süreçte kitap haline getirildi. Kitabında, 1923-1972 yılları arasındaki yerli oyunlarda yer alan insan unsurunu titizlikle irdeledi.
Eğitimcilik Mirası ve Kurucu Rolü
DTCF'deki görevinin yanında farklı üniversitelerde de dersler verdi. Bu kurumsal iş birlikleri sayesinde binlerce öğrencinin mesleki ve entelektüel gelişimine dokundu. Ders verdiği seçkin öğretim kurumlarından bazıları şunlardır:
- Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi
- Hacettepe Üniversitesi Ankara Devlet Konservatuvarı
- Bilkent Üniversitesi Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi Tiyatro Bölümü
- Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü
- Yeditepe Üniversitesi
Bu kurumlarda tiyatro tarihi, estetik, eleştiri kuramları, metin çözümlemeleri, modern ve modern sonrası tiyatro gibi uzmanlık gerektiren dersleri büyük bir şevkle anlattı. Derslerindeki samimi ve öğretici yaklaşımıyla öğrencileri üzerinde kalıcı ve derin etkiler bıraktı. 1995 yılında uzun yıllar emek verdiği fakülte başkanlığı görevinden emekliye ayrılan profesör, akademik çalışmalarının yanı sıra tiyatro eleştirmenliğinin kurumsallaşması için de önemli adımlar attı. Eleştiri alanında da önemli roller üstlendi. Bu doğrultuda 1990 yılında hayata geçirilen Tiyatro Eleştirmenleri Birliği Türkiye Merkezi'nin kurucu üyeleri arasında yer alarak tiyatro basınının ve eleştiri kültürünün gelişimine öncülük etti.
Türk Tiyatro Yazınına Bırakılan Ölümsüz Eserler
Yaşamı boyunca sayısız makale, eleştiri yazısı ve kitaba imza atan Sevda Şener'in başyapıtı, ilk kez 1982 yılında okurlarla buluşan "Dünden Bugüne Tiyatro Düşüncesi" isimli eseri oldu. İlk basımı 1982'de yapılan bu temel başvuru eseri, zamanla çok geniş kitlelere ulaştı. Günümüzde de tiyatro eğitiminin temel ders kitaplarından biri olarak okutulan bu kaynak yapıtta Şener, Antik Yunan döneminden modern çağlara uzanan tiyatro kuramlarını ele aldı. Her dönemin oyun yazarlığı pratiğini, o çağın felsefi akımları, edebiyat teorileri ve sahneleme teknikleriyle ilişkilendirerek kapsamlı bir tarihsel okuma sundu. Akademisyenin diğer telif eserleri de Türk tiyatro literatüründe saygın bir yer edindi. Yazar, "Yaşamın Kırılma Noktasında Drama Sanatı" kitabında dramatik sanatın evrimini ele aldı. Burada, tiyatro dünyasına ait terimleri berrak dille açıkladı.
Bir diğer anıtsal çalışması ise "Cumhuriyet’in 75. Yılında Türk Tiyatrosu" adlı geniş hacimli eseridir. Yazar burada, ülkemizin tiyatro serüvenini akıcı anlatımla tarihselleştirdi. Vefatının ardından ismi, İstanbul'un Kadıköy ilçesindeki Müze Gazhane'de yer alan bir sahneye verildi. Şehir Tiyatroları bünyesindeki bu sahne sayesinde adı ölümsüzleşti. Tiyatro dünyası, bıraktığı eşsiz mirastan ötürü onu her zaman saygıyla anacaktır.