Ayşe Seniha Hızal, 1897 yılında Adapazarı'nda dünyaya gözlerini açan, Türk eğitim ve siyaset dünyasına adını altın harflerle yazdıran öncü bir Türk kadınıdır. Cumhuriyet döneminin ilk kadın maarif müfettişi unvanıyla bilinen Hızal, aynı zamanda 1935 yılında gerçekleştirilen genel seçimlerde parlamentoya adım atarak Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın milletvekilleri arasında yer almayı başarmıştır. Trabzon milletvekili olarak V. dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görev yürüten bu değerli şahsiyet, ömrünü eğitime ve toplumsal gelişime adamış, 22 Haziran 1985'te İstanbul'da hayata gözlerini yumuştur.
Sınıflardan Müfettişliğe Uzanan Eğitim Aşkı
Adapazarı'nda başlayan hayat yolculuğu, ailesinin İstanbul'a taşınmasıyla yeni bir yön kazandı. Nafiz Bey ve Hüsniye Hanım'ın kızı olan Seniha Hızal, çocukluk yıllarından itibaren eğitime büyük bir tutkuyla bağlandı. İlk öğrenimini İstanbul Fatih Rüştiyesinde tamamladıktan sonra, orta öğrenimi için özel bir Kız Sanat Mektebine devam etti. Eğitim hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri ise İnas Darülfünü bünyesinde aldığı üç yıllık yükseköğrenim oldu. Nitekim genç Seniha, 1918 yılında bu köklü kurumun ilk mezunları arasında yer alarak adını tarihe yazdırmayı başarmıştır.
Eğitimcilik kariyerine henüz üniversite sıralarındayken, 1916 yılında adım attı. Darülmuallimat bünyesinde faaliyet gösteren Ana Muallim Mektebi'nde tabiat bilgisi dersleri vererek öğretmenliğe başlayan Hızal, mezuniyetinin ardından Muğla Darülmuallimatı müdürlüğüne getirildi. Ancak bu görevinden kısa süre sonra istifa ederek çok sevdiği İstanbul'a geri döndü. Erenköy Kız Lisesi'nde iki yıl boyunca tabiat bilgisi ve sağlık dersleri vererek öğrencilerini aydınlatmaya devam etti. Takvimler 3 Mart 1921 tarihini gösterdiğinde ise Darülmuallimat-ı Aliye kadrosuna katılarak tabiat bilgisi derslerini burada sürdürdü.
Seniha Hanım'ın meslek hayatındaki en parlak sayfalardan biri 22 Mart 1921'de açıldı. Bu tarihte Maarif Umum Müfettişliği görevine atanan Hızal, Türk Kurtuluş Savaşı'nın getirdiği tüm zorlu ve yıpratıcı koşullara rağmen Anadolu topraklarında müfettişlik vazifesini büyük bir kararlılıkla yerine getirdi. Dönemin gazete haberlerinde ve tarihi kaynaklarda kendisinden gururla 'ilk kadın müfettiş' olarak bahsedilmektedir. Tarihi kayıtlarda Seniha Hanım'dan önce müfettişlik yaptığı belirtilen diğer önemli Türk kadınları şunlardır:
- Nezihe Muhiddin
- Halide Edip
- Nakiye Hanım
- Sadiye Hanım ve Hatice Hanım
Her ne kadar bu değerli isimler geçmiş dönemlerde vazife almış olsalar da, bu zorlu görevi Cumhuriyet'in ilanından sonra da kesintisiz şekilde sürdürmesi, Seniha Hanım'ın Türkiye'nin ilk kadın müfettişi olarak hafızalara kazınmasını sağlamıştır.
Okul Müdürlükleri ve Girişimci Eğitim Hamleleri
Milli Mücadele'nin ardından yeni kurulan devletin eğitim hamlelerinde Seniha Hızal yine en ön saflardaydı. 27 Şubat 1923 tarihinde Kandilli Kız Orta Mektebi'ne hem öğretmen hem de idareci olarak atanan Hızal, aynı yılın kasım ayında İstanbul Kız Muallim Mektebi'nde müdür yardımcılığı görevini üstlendi. Eğitime dair vizyoner bakış açısı onu 15 Eylül 1924'te Bursa Darülmuallimatı müdürlüğüne taşıdı. Bu okulda görev yaptığı esnada, gelecekte parlamentoda omuz omuza vereceği Fakihe Hanım ile yolları kesişti; Fakihe Hanım bu süreçte okulun müdür yardımcısı olarak Seniha Hanım'a eşlik etti.
Seniha Hanım, 27 Ekim 1925'te yeniden İstanbul Kız Muallim Mektebi'ndeki görevine döndüğünde, dönemin Feyziye Mektebi müdürü olan Nakiye Hanım ile yakın ilişkiler kurdu. Bu dostluk ve iş birlişi, yıllar sonra meclis çatısı altında tekrar filizlenecekti. 1926 yılının son aylarında bir kez daha müfettişlik görevine getirilen Hızal, bu alanda iki yıl boyunca emek verdikten sonra 1928'de Selçuk Kız Sanat Mektebi müdürü ve fen bilgisi öğretmeni olarak kariyerine devam etti.
Eğitim alanındaki cesur ve yenilikçi adımları durmaksızın sürdü. 1929 yılında Özel Feyziye Lisesi'nden gelen müdürlük teklifini kabul ederek Selçuk Kız Sanat Mektebi'ndeki görevinden ayrıldı. İki yıl süren bu müdürlük döneminde okula çağ atlatacak kararlara imza attı; kurumun resmi liselerle müfredat ve statü bakımından eşit duruma gelmesini sağladı. Kız öğrencilerin eğitim alabilmesi için yeni sınıflar açarak okulun karma eğitime geçmesine öncülük etti. Ne var ki yaşanan mali sıkıntılar sebebiyle buradaki görevinden ayrılmak durumunda kaldı. Ancak bu geri adım, onun eğitim mücadelesini durduramadı. 1931 yılında Osmanbey'de kendi imkanlarıyla kiraladığı bir binada Yeni Türkiye Mektebi adında özel bir okul kurdu. Şişli Yeni Türkiye Mektebi olarak da bilinen bu kurum, Türkiye genelindeki 13, İstanbul'daki ise 7 özel Türk ilkokulundan biri haline gelerek 1937 yılına kadar yüzlerce çocuğun geleceğini aydınlatmayı başardı.
TBMM'de Trabzon Milletvekili ve Kadın Temsili
Seniha Hızal'ın eğitim alanındaki sarsılmaz azmi, onu siyaset sahnesinde de en üst basamaklara taşıdı. Türk kadınına seçme ve seçilme hakkının tanınmasının ardından gerçekleştirilen 1935 Türkiye genel seçimlerinde, V. dönem Trabzon milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girmeyi başardı. Böylece Cumhuriyet tarihinin ilk kadın milletvekillerinden biri olma şerefine erişti. Meclis çatısı altında, geçmiş yıllarda Bursa'da birlikte çalıştığı Fakihe Hanım ve İstanbul'da yollarının kesiştiği Nakiye Hanım ile yan yana görev yaparak Türk kadınının siyasi ve sosyal hayattaki gücünü tüm dünyaya ilan etti.