Şemsi Belli, 1925 yılında Malatya'nın Arguvan ilçesinde dünyaya gelmiş, kendine has üslubuyla Türk edebiyatında derin izler bırakmış çok yönlü bir sanatçı, gazeteci ve siyasetçidir. Kültürel birikimiyle kaleme aldığı eserlerinde toplumsal meseleleri işleyen yazar, özellikle doğu insanının yaşadığı sıkıntıları dile getirdiği meşhur şiiri Anayasso ve klasikleşen Bir Yangının Külü şarkısının güftesiyle geniş kitlelerce tanınmıştır. Şair, çocukluk yıllarından itibaren adım attığı yazı dünyasını hayatının sonuna kadar gazetecilik, yayıncılık, hukukçuluk ve öğretmenlik gibi farklı alanlarla zenginleştirerek 11 Ekim 1995 tarihinde İstanbul'da noktalamaştır. Şiirin yanı sıra tiyatrodan gezi yazılarına, anılardan araştırma ve incelemelere kadar uzanan geniş bir yelpazede kalem oynatan usta isim, yerel ağız ögelerini serbest nazımla harmanlayarak Türk edebiyatına özgün bir soluk kazandırmıştır.
Edebiyat Yolculuğu, Şiir Arayışları ve Eserleri
Şemsi Belli'nin yazınsal serüveni henüz çok genç yaşlardayken başlamıştır. Sanatçının henüz çocuk denebilecek bir yaşta, 1939 yılında Maceralar Dünyası isimli dergide ilk şiiri yayımlanmıştır. Bu ilk adımın ardından, 1943 senesinde dönemin önemli edebiyat yayınlarından biri olan ve Orhan Seyfi Orhon tarafından çıkarılan Çınaraltı dergisinde kendine yer bulmuştur. Sanat hayatının ilk safhalarında geleneksel halk şiirinin motiflerinden ve deyişlerinden yoğun biçimde etkilenen şair, zaman içerisinde kendi sesini ve özgün sanat çizgisini inşa etmiştir. Bu gelişim sürecinde hece ölçüsünü bırakarak serbest şiire yönelmiş ve dönemin popüler edebiyat hareketi olan Garip akımının etkilerini eserlerine yansıtmıştır.
Sadece vezinli veya serbest şiirle sınırlı kalmayan yazar, düzyazı şiir (mensur şiir) alanında da son derece yetkin çalışmalar ortaya koymuştur. Dönemdaşı Ümit Yaşar Oğuzcan ile birlikte mensur şiir türünde çağdaşlarından ayrışarak bu tarzın edebiyatımızdaki başarılı temsilcilerinden biri haline gelmiştir. Kalemini toplumsal ve siyasal eleştiriler için de kullanan Belli, siyasal taşlama türünde de dikkat çeken yapıtlar üretmiştir. 1968 yılından sonra ise edebiyatında daha belirgin bir toplumsal gerçekçi yönelim görülmeye başlanmıştır. Bu evrede, diğer toplumcu şairlerden farklılaşarak Anadolu'nun kırsal yaşamını ve yerel ağız özelliklerini şiirlerine başarıyla taşımıştır.
Sanatçının 1968 yılında okuyucuyla buluşan Anayasso şiiri, bu yeni dönemin en bilinen eseri olarak öne çıkmaktadır. Şair bu yapıtıyla, ülkenin doğu bölgelerindeki mahrumiyet içinde hayat mücadelesi veren yerel halkın sorunlarını ve sesini tüm ülkeye duyurarak büyük bir yankı uyandırmıştır. Geniş bir etki alanına ulaşan bu güçlü şiirler yalnızca yurt içinde kalmamış, sınırları aşarak çeşitli dillere de çevrilmiştir. Şemsi Belli'nin edebi üretimleri dünya genelinde şu dillerde karşılık bulmuştur:
- İngilizce
- Fransızca
- İtalyanca
- Arapça
- Azeri Türkçesi
Eğitim Hayatı, Gazetecilik ve Yayıncılık Faaliyetleri
Şemsi Belli, Malatya'nın Arguvan ilçesine bağlı Kızıluşağı Köyü'nde (günümüzdeki adıyla Yenisu mahallesi) doğmuştur. İlk eğitiminin ardından ortaöğrenimini sürdürmek üzere İstanbul'a gelmiş ve 1947 yılında tarihi Haydarpaşa Lisesi'nden mezun olmuştur. Yükseköğrenimini gerçekleştirmek amacıyla başkent Ankara'ya giden Belli, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde başladığı eğitimini 1956 senesinde başarıyla tamamlamıştır. Buradan mezun olduktan sonra avukatlık ruhsatını alan sanatçı, mesleki kariyeri boyunca sadece hukukla sınırlı kalmamış, çok yönlü kişiliğine uygun olarak farklı alanlarda çalışmıştır.
Eğitimci kimliğiyle de öne çıkan Şemsi Belli, Vefa Lisesi, İstanbul Kız Lisesi ve Çapa Öğretmen Okulu bünyesinde edebiyat öğretmenliği yapmıştır. Ayrıca Gazetecilik Yüksek Okulu'nda da öğretim görevlisi unvanıyla dersler vererek yeni nesil iletişimcilerin yetişmesine katkıda bulunmuştur. Gazetecilik ve yayıncılık ise onun yaşamının en dinamik parçalarından birini oluşturmuştur. Yazarlık ve muhabirlik serüveninde Türkiye'nin en köklü basın organlarında görev üstlenmiştir. Belli'nin meslek hayatı boyunca yazılarıyla katkı sunduğu gazeteler şunlardır:
- Vakit
- Cumhuriyet
- Ulus
- Son Havadis
- Milliyet
- Hürriyet
- Dünya
Basın sektöründeki etkinliğini kendi girişimleriyle de taçlandıran Belli, Memleket ve Son Posta adlarında gazeteler çıkarmıştır. Bunun yanı sıra edebiyat dünyasına canlılık kazandıran Kervan, Çadır, Anayasso ve Şiir Defteri isimli dergilerin yayıncılığını da üstlenmiştir.
Kitle iletişim araçlarındaki başarısını radyo ve televizyon yapımcılığıyla pekiştirmiştir. Ankara Radyosu'nda 1953 ile 1960 yılları arasında hazırlayıp sunduğu Adım Adım Anadolu, Kırk Gözlü Heybe ve İçimizden Biri programları halk kültürünü radyoya taşımıştır. 1959 ve 1960 yıllarında ise Kıbrıs Radyo ve Televizyonu çatısı altında Adım Adım Türkiye programıyla sesini Kıbrıslı Türk dinleyicilere ulaştırmıştır. Yıllar sonra, 1988 ve 1989 yıllarında ise TRT ekranlarında izleyicilerle buluşan Şiir Bahçesi adlı televizyon programını hazırlamıştır.
Siyasi Hayatı, Ailesi ve Vefatı
Şemsi Belli hayatının bir döneminde aktif siyasetle de ilgilenmiştir. Türkiye'deki siyasi gelişmeler doğrultusunda Birlik Partisi bünyesinde görev alan yazar, bu partinin genel sekreterlik makamına kadar yükselmiştir. Ayrıca 1969 senesinde gerçekleştirilen genel seçimlerde Birlik Partisi'nden Adana milletvekili adayı olarak seçim yarışına katılmıştır.
Özel yaşamında düzenli bir aile hayatı kurmayı tercih eden şair, 1958 yılında Gülsen Hanım ile hayatını birleştirmiştir. Çiftin bu mutlu birlikteliğinden üç erkek çocuğu dünyaya gelmiştir. Belli ailesinin oğulları sırasıyla şu isimleri taşımaktadır:
- Orhan (1960 doğumlu)
- Bengü (1961 doğumlu)
- Yağmur (1966 doğumlu)
Yaşamı boyunca edebiyat, siyaset, hukuk ve basın alanında yorulmaksızın üreten Şemsi Belli, 11 Ekim 1995 günü hayata gözlerini yummuştur. Geride unutulmaz güfteler, halkın derdini haykıran dizeler ve ciltlerce kitap bırakan usta yazar, İstanbul'da vefat etmiştir. Edebi mirası ve kendine özgü toplumcu gerçekçi bakış açısı, bugün de Türk kültür dünyasında saygıyla anılmaya devam etmektedir.