Mehmet Şadi Çalık, modern Türk heykel sanatının şekillenmesinde öncü rol oynamış çok yönlü bir sanatçıdır. 6 Aralık 1917 tarihinde Girit adasının Kandiye kentinde gözlerini dünyaya açan Çalık, 1923 yılında yürürlüğe giren nüfus mübadelesi sebebiyle henüz altı yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye topraklarına göç etmiştir. Çocukluk ve gençlik yıllarını Urla topraklarında geçiren sanatçı, Cumhuriyet dönemi Türkiyesi'nde akademik eğitim almış ve ülkenin kültürel dönüşümüne yön vermiştir. Neoklasik çizgilerle başladığı kariyerinde zamanla soyut formlara yönelmiş, sadeliği ve açıklığı ön planda tutan kendine has "Minimunizm" anlayışını geliştirmiştir. Tasarımlarında alçı, demir, tunç ve ahşap gibi birbirinden çok farklı karakterdeki malzemeleri ustalıkla yoğuran usta heykeltıraş, 24 Aralık 1979 tarihinde İzmir'de geçirdiği kalp kriziyle aramızdan ayrılmıştır.
Girit'ten Urla'ya Uzanan Gençlik Yılları ve Sanat Eğitimi
Sanatçının babası Kandiye eşrafından Çalıkzade Şadi Bey, annesi ise Hatice Hanım'dır. Mübadele sonrasında yerleştikleri Urla'da ilk öğrenimini tamamlayan genç Şadi, 1930 yılında İzmir Amerikan Koleji bünyesinde eğitimine devam etmiştir. Buradaki iki yıllık süreçin ardından, yatılı olarak İzmir Atatürk Lisesi kadrosuna dahil olmuştur. Lise yıllarında, çocukluğundan itibaren içinde barındırdığı resim tutkusuna çok daha profesyonel adımlarla yaklaşmaya karar vermiştir. Bu dönemde değerli ressam Abidin Elderoğlu'nun atölyesine katılarak ilk çizim ve desen çalışmalarını gerçekleştirmiştir. 1939 senesinde liseden başarıyla mezun olmasının hemen ardından, İstanbul'da yer alan Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Heykel Bölümü'ne adım atmıştır. Burada, Nazi Almanyası'ndan kaçarak Türkiye Cumhuriyeti'ne sığınan dünyaca ünlü Alman heykeltıraş Rudolf Belling'in atölyesinde öğrenci olma şansına erişmiştir. Belling rehberliğindeki bu süreç, 1949'da son bulmuştur.
Akademisyenlik, Paris Dönemi ve Üretim Yılları
Mezuniyetini takiben 1950 senesinde Paris'e giden Şadi Çalık, burada yaklaşık bir yıl boyunca çeşitli sanatsal çalışmalar yürütmüştır. 1951 yılında Türkiye'ye dönen sanatçı, 1959 yılına kadar olan dönemi tamamen bağımsız ve serbest olarak çalışarak geçirmiştir. 1959 yılına gelindiğinde, akademinin heykel bölümü tarafından mesleki çalışmaları başarılı bulunarak atölye öğretmeni asistan unvanıyla görevlendirilmiştir. Bu görev, onun akademiye attığı ilk adımdır. Akademideki eğitmenlik hayatını büyük bir özveriyle sürdüren Çalık, 1969 yılında doçentlik unvanını kazanmıştır. Yürüttüğü başarılı çalışmalar ve ürettiği nitelikli eserlerin katkısıyla, 1971 yılında profesörlük kadrosuna atanmıştır. Sanat dünyasındaki başarılarının yanı sıra özel yaşamında da düzen kuran ünlü heykeltıraş, yakın dostluk ilişkileri kurduğu yazar Necati Cumalı'nın kız kardeşi Müfide Hanım ile hayatını birleştirmiştir. Bu evlilikten iki çocuk doğmuştur.
Malzeme Çeşitliliği, "Minimunizm" ve Önemli Eserleri
Sanat yaşamının ilk evrelerinde klasik ve neoklasik üslubu benimseyen Şadi Çalık, zaman içerisinde daha soyut ifadelere yönelerek özgün bir duruş sergilemiştir. Kendisinin "Minimunizm" olarak adlandırdığı ve Türk sanat tarihinde önemli bir yer tutan minimalist yaklaşım, eserlerinde sadeliğin ve biçimsel netliğin en üst düzeye ulaşmasını sağlamıştır. Sanatçı üretimlerinde alçı, tunç, demir ve tahta gibi oldukça farklı fiziksel özelliklere sahip malzemeleri özgürce kullanmıştır. Sanatçı, malzemeleri özgürce biçimlendirmiştir. Sanatçının zengin malzeme çeşitliliği ve estetik anlayışını yansıtan pek çok eseri, günümüde İstanbul Resim ve Heykel Müzesi başta olmak üzere çeşitli prestijli koleksiyonlarda sergilenmektedir. Sanatçının kamusal alanda ve kurumsal binalarda yer alan başlıca tasarımları şunlardır:
- Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) kampüsünde yer alan görkemli Atatürk anıtı,
- İstanbul Ticaret Odası binası için hazırladığı bakır ve taş malzemeli rölyef çalışmaları,
- İzmir Kültürpark sınırları içerisine yerleştirilen çeşitli heykel tasarımları,
- Edebiyat dünyasının önemli figürlerinden Asaf Halet Çelebi adına yonttuğu büst,
- İstanbul Belediye Sarayı mimarisini süsleyen estetik dekorasyonlar ve bezemeler.
Sanatçının Mirası ve Anısı
Şadi Çalık, ani bir rahatsızlık nedeniyle hayatını kaybettiği İzmir'de, Bornova'da konumlanan Hacılarkırı Mezarlığı'na defnedilmiştir. Ölümünün ardından anısı için etkinlikler yapılmıştır. Bu kapsamda 1995 yılında Kocaeli'nin İzmit ilçesinde, Saraybahçe Belediyesi ile Mimar Sinan Üniversitesi Heykel Bölümü ortaklığında "Uluslararası 1. Şadi Çalık Mermer Heykel Sempozyumu" organize edilmiştir. Bu önemli etkinliğe katılan heykeltıraşlar, Kocaeli Fuarı alanında kurulan açık hava atölyesinde yerel halkla iç içe çalışarak eserlerini canlı olarak üretmişlerdir. Katılım sağlayan heykeltıraşlar şu şekildedir:
- Japonya'dan Rikuuchi Kobeyashi,
- Fransa'dan Francois Müller,
- İsrail'den Varda Ghivoly ve Ilan Gerber,
- Türkiye'den Meriç Hızal, Ferit Özşen, Fatma Akyürek, Kemal Tufan ve Hakan Uzuner.
Ayrıca, sanatçının çocukluğunun geçtiği İzmir'in Urla ilçesinde bir caddeye, hatırasını gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla Şadi Çalık ismi verilmiştir.