Robert Edwin Peary, Kuzey Kutbu'na ilk ayak basan insan unvanıyla tanınan Amerikalı cesur bir kaşiftir. Pensilvanya eyaletinin Cresson kentinde 6 Mayıs 1856 tarihinde dünyaya gözlerini açan Peary, kutup keşifleri konusundaki tutkusu ve Eskimolardan öğrendiği hayatta kalma yöntemleriyle adını dünya tarihine altın harflerle yazdırmıştır. 1877 yılında Brunswick’teki Bowdoin College’dan mezun olduktan sonra mühendislik yapan Peary, sivil mühendis unvanıyla katıldığı ABD Deniz Kuvvetleri bünyesinde kutup hayallerinin peşinden gitmiştir. Bu serüven azmin simgesi olmuştur.
Grönland Adasından Kutup Noktasına Uzanan Macera
Gençlik yıllarında tropikal bölgelere ilgi duyan Peary, 1885 yılında Nikaragua Kanalı'nın ölçüm faaliyetlerinde sorumlu mühendisin baş asistanı olarak görev almıştır. Onun hayatı, Grönland'ın iç kısımlarındaki dev buzulları anlatan bir eser okumasıyla bambaşka bir yöne evrilmiştir. Bu esin kaynağının ardından rotasını kuzeye çeviren genç mühendis, Danimarkalı Christian Maigaard ile iş birliği yaparak Grönland’ın o döneme kadar ulaşılamayan iç bölgelerine kadar sızmayı başarmıştır. Bu başarı ona güç verdi. 1891 senesinde Kite adlı gemiyle eşi ve iki yardımcısının eşlik ettiği ilk büyük Kuzey Grönland seferini organize etmiştir. Dondurucu soğuklarda Eskimolar gibi giyinip kızaklarla hareket eden Peary ve yardımcısı Ervind Astrup, yaklaşık 2160 kilometrelik zorlu bir yolculuk gerçekleştirmiştir. Bu çetin yolculuk dondurucu şartlarda yapılmıştır. Eksi 15 derecenin altındaki bu çetin serüven, Grönland'ın aslında devasa bir ada olduğunu tüm dünyaya kanıtlamıştır.
Kutup Noktasının Fethi ve Büyük Tartışmalar
Kutup noktasına ulaşmak için yorulmak bilmeden çalışan Peary, 1891 ile 1908 yılları arasında Grönland’a düzenlenen beş farklı seferi yönetmiştir. 1893 yılındaki kutup denemesinde 84 derece 17 dakika kuzey enlemine ulaşmayı başarmıştır. Ancak dondurucu soğuklar nedeniyle ayak parmaklarından sekizini kaybetmesi üzerine geri dönmek zorunda kalmıştır. Bu onun için ağır kayıptı. O dönemde Norveçli ünlü kaşif Fridtjof Nansen 1895'te, İtalyan Abruzzi Dükü Luigi Amadeo ise 1900 senesinde kutup noktasına yaklaşmıştı. Roald Amundsen de 1909 yılında bu zorlu hedefi gerçekleştirebilmek amacıyla hazırlıklarını sürdürüyordu. Bu amansız yarışta hayallerinden vazgeçmeyen kaşif, tasarımı kendisine ait olan Roosevelt gemisiyle 1905'te Ellesmere Adası'ndaki Sheridan Burnu'ndan hareket ederek Grant Adası'na ulaşmıştır. Kışı Grant Adası'nda geçiren azimli denizci, 1906 yılının Mart ayında kızaklarla yoluna devam etse de sert fırtınalar sebebiyle 87 derece 16 dakika kuzey enleminden geri dönmüştür.
Büyük hedefine ulaşmak için son hazırlıklarını yapan Robert Edwin Peary, 1908 yılında üçüncü ve en büyük kutup seferine başlamıştır. Bu tarihi yolculukta kendisine emektar yardımcısı Matthew Henson, kırk adet dayanıklı köpek, beş kızak ve dört Eskimo refakat etmiştir. Ekip, öncü kolların işaretlediği yolları takip ederek ve erzak planlamasını son derece hassas yaparak hedeflerine doğru ilerlemiştir. Sona sadece altı kişi ulaştı. Yolun son 225 kilometrelik kritik aşamasına gelindiğinde grupta sadece Peary, Henson ve dört Eskimo kalmıştır. Büyük bir mücadeleyle geçen günlerin ardından ekip, 6 Nisan 1909 tarihinde hedeflenen kutup noktasına ayak basmayı başarmıştır.
Bu tarihi noktada bilimsel veriler toplamak ve gözlemler yapmak amacıyla yaklaşık 30 saat geçiren kaşifler, kutup çevresinde önemli ölçümler gerçekleştirmiştir. Peary, kutup noktasının sekiz kilometrelik çevresinde yaptığı ölçümlerde, 2700 metrede bile deniz dibine ulaşamamıştır. Böylece Kuzey Kutbu'nun buzlarla kaplı devasa bir denizin ortasında yer aldığını kesin olarak kanıtlamıştır. Bu dünya için büyük keşiftir. Fakat Eylül 1909'da Roosevelt gemisiyle Labrador'a ulaştığında sarsıcı bir iddiayla yüzleşmek zorunda kalmıştır. Kendileriyle 1891'de yola çıkan Cook, kutup noktasına 1908 yılında zaten ulaştığını öne sürmüştür. Cook'un Axel Heiberg Adası'na gerçekleştirdiği gerçek seyahatle birlikte hayali kutup yolculuğunu yayımlaması, Peary'nin kitap projesini baltalamıştır. Tüm bu engellemelere ve muhalif seslere rağmen Peary'nin iddiaları bilim insanları tarafından kabul görmüş ve eseri 1910'da basılmıştır.
Bilimsel Miras ve Havacılık Yılları
Yaşamının son yıllarında başarıları tescillenen Robert Edwin Peary, ABD Kongresi tarafından 1911 yılında Tuğamiralliğe terfi ettirilmiş ve aynı yıl emekliye ayrılmıştır. Kutup keşiflerinin yanı sıra Eskimoların yaşam tarzına dair değerli araştırmalar yürüten denizci, bölgedeki rüzgarlar ve gelgitler hakkında da önemli bilgiler derlemiştir. Emekliliğinin ardından 1912 senesinde havacılık ile ilgilenmeye başlayan Peary, bu alanda da aktif rol üstlenmiştir. Havacılık onun yeni tutkusu oldu. Birinci Dünya Savaşı döneminde Sahil Hava Savunma Milli Komitesi Başkanlığı görevini yürütmüştür.
1888 yılında Josephine Diebitsch ile hayatını birleştiren kaşif, iki evlat sahibi olmuştur. Ailesi onun en büyük destekçisiydi. Peary, 20 Şubat 1920 tarihinde Washington DC'de 64 yaşında hayata gözlerini yumuştur.
Tarihe yön veren ünlü kaşifin kaleme aldığı başlıca eserler şunlardır:
- Northward Over the Great Ice (1898)
- Nearest the Pole (1907)
- The North Pole (1910)
- Secrets of Polar Travel (1910)