Türk bilim dünyasının en önemli ve saygın simalarından biri olan Ordinaryüs Profesör Ratip Berker, özellikle akışkanlar mekaniği alanındaki çalışmalarıyla tanınan seçkin bir matematikçidir. 1909 yılında İstanbul'da dünyaya gelen Berker, 1997 yılının sonbaharında yine bu şehirde hayata gözlerini yummuştur. Kendisi, akademik yaşamı boyunca hem İstanbul Üniversitesi hem de İstanbul Teknik Üniversitesi bünyesinde çok değerli hizmetler vermiştir. Eğitimini Fransa sınırları içerisinde tamamladıktan sonra yurda dönmüş ve Türk yükseköğretim sisteminin gelişiminde kritik roller üstlenmiştir. Farklı yükseköğretim kurumlarında dersler vererek binlerce öğrenci yetiştirmiştir.
Fransa'dan İstanbul Üniversitesi'ne Uzanan Eğitim ve Kariyer Yolu
Gençlik yıllarında oldukça başarılı bir öğrencilik dönemi geçiren Ratip Berker, ilk ve ortaöğrenimini Kadıköy Saint Joseph Lisesi bünyesinde sürdürdü. Lise eğitimini 1926 senesinde başarıyla bitirdi. Yükseköğrenimini gerçekleştirmek amacıyla Fransa'ya giden genç araştırmacı, buradaki Nancy ve Lille üniversitelerinde eğitim alarak kendisini geliştirdi. Avrupa'da tamamladığı başarılı yükseköğrenim sürecinin ardından Türkiye'ye geri dönen Berker, 1933 yılında hayata geçirilen büyük üniversite reformu sonrasında İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi bünyesinde Riyâzî Mihanik Doçenti olarak göreve başlamıştır. Maarif Vekâleti tarafından takdir edilen başarılı çalışmalarının neticesinde, 20 Kasım 1943 tarihli karar doğrultusunda kendisine profesörlük unvanı takdim edildi. Bu kararla birlikte Fen Fakültesi Matematik Enstitüsü bünyesinde profesör olarak çalışmalarını sürdürmeye başladı.
İki Kurum Arasındaki Tercih ve Boğaziçi Üniversitesi Yılları
1946 yılında yürürlüğe giren yeni kanun tasarısı, akademisyenlerin aynı dönemde iki farklı yükseköğretim kurumunda görev yapmasını yasakladı. O dönem hem İstanbul Üniversitesi hem de İstanbul Teknik Üniversitesi kadrosunda yer alan Ratip Berker, bir seçim yapmak durumunda kaldı. Tercihini İstanbul Teknik Üniversitesi'nden yana kullandı. Bu kararın neticesinde İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'ndeki öğretim üyeliği görevine veda etmek zorunda kaldı. Akademik birikimini aktarmaya devam eden Berker, 1979 yılına kadar Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde de aktif olarak eğitim vermeyi sürdürdü. Adi ve kısmi diferansiyel denklemler dersleri verdi. Yüksek lisans aşamasında ise Matematiksel fizikte özel fonksiyonlar, İleri Adi Diferansiyel Denklemler ve İleri Kısmi Diferansiyel Denklemler gibi dersleri üstlendi. Boğaziçi bünyesinde görev yaptığı uzun yıllar boyunca hem lisans hem de yüksek lisans derecelerinde kritik eğitimler üstlendi. Bu kapsamda öğrencilerine aktardığı derslerden bazıları şunlardır:
- Adi Diferansiyel Denklemler (Lisans)
- Kısmi Diferansiyel Denklemler (Lisans)
- Matematiksel fizikte özel fonksiyonlar (Yüksek Lisans)
- İleri Adi Diferansiyel Denklemler (Yüksek Lisans)
- İleri Kısmi Diferansiyel Denklemler (Yüksek Lisans)
Yetmiş yaşına geldiğinde Boğaziçi Üniversitesi Matematik Bölüm Başkanlığı görevini Fikret Kortel'e devrederek buradaki akademik çalışmalarını noktaladı.
Bilimsel Mirası, Ödülleri ve Aile Boyu Süren Başarılar
Hayatı boyunca gerçekleştirdiği üstün bilimsel çalışmalar ve eğitim faaliyetleri, Ratip Berker'e pek çok prestijli ödül kazandırdı. Türk bilim dünyasına katkıları nedeniyle 1968 senesinde TÜBİTAK Bilim Ödülü ile onurlandırılan seçkin profesör, 1991 yılına gelindiğinde ise yine aynı kurum tarafından verilen TÜBİTAK Hizmet Ödülü'ne layık görülmüştür. Ayrıca 1975'te Hacettepe Üniversitesi, 1980'de ise İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından kendisine Fahri Doktor unvanları takdim edildi. Uluslararası düzeyde de takdir toplayan Berker, 1983 yılında Légion d'honneur subayı seçilerek Fransa tarafından ödüllendirildi. Bilim dünyasındaki bu seçkin konumunu ve kariyeri boyunca elde ettiği unvanları şu şekilde sıralamak mümkündür:
- 1968 - TÜBİTAK Bilim Ödülü
- 1975 - Hacettepe Üniversitesi Fahri Doktor Unvanı
- 1980 - İstanbul Teknik Üniversitesi Fahri Doktor Unvanı
- 1983 - Légion d'honneur Subayı Seçilmesi
- 1991 - TÜBİTAK Hizmet Ödülü
Büyük matematikçinin ismi, hizmet verdiği İstanbul Teknik Üniversitesi'nin Gümüşsuyu yerleşkesindeki kütüphaneye verilerek ölümsüzleştirilmiştir. Bilimsel mirası aile üyelerince devam ettirilmiştir. Kendisi gibi akademik bir kariyer seçen oğlu Nihat Berker, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Massachusetts Teknoloji Enstitüsü bünyesinde uzun yıllar boyunca istatistiksel mekanik profesörü olarak görev yapmış ve ülkemizde Sabancı Üniversitesi rektörlüğü görevini üstlenmiştir. Bunun yanı sıra torunu Selim Berker de Harvard Üniversitesi Felsefe Bölümü'nde etik ve epistemoloji üzerine profesör olarak çalışmaktadır.