Tiyatro dünyasının en yaratıcı zihinlerinden olan ünlü oyun yazarı Peter Shaffer, 15 Mayıs 1926'da İngiltere'nin Liverpool kentinde doğdu. Kaleme aldığı eserlerle hem İngiltere hem de Amerika sahnelerinde adından söz ettirmeyi başardı. Dramatik sanatın sınırlarını zorlayan bu dahi kalem, 90 yıllık üretken yaşamının ardından 6 Haziran 2016'da İrlanda'nın Cork Kontluğu'nda vefat etti. Shaffer, yazdığı 18'den fazla oyunla modern tiyatro tarihini şekillendiren en önemli figürler arasında yerini aldı.
Savaşın Gölgesinde Bir Gençlik ve İlk Eğitim Yılları
Peter Shaffer, Reka Fredman ve Jack Shaffer çiftinin çocukları olarak dünyaya geldi. Kendisi gibi oyun yazarı olan ve 2003 yılında hayata veda eden ikiz kardeşi Anthony Shaffer ile birlikte büyüen sanatçı, erken yaşlardan itibaren yaratıcılığın ve edebiyatın büyüleyici dünyasında yoğruldu. İkilinin sanata olan ilgileri çok küçük yaşlarda kendini gösterdi. Shaffer ailesi, Peter henüz 9 yaşındayken Londra'ya taşınma kararı aldı. Bu radikal karar, genç Peter'ın eğitim hayatında yepyeni bir sayfa açtı. Sırasıyla Hall School, Hampstead ve ardından St. Paul Okulu'nda nitelikli eğitimler aldı. Başarılı öğrencilik yıllarının ardından prestijli Cambridge Trinity College'dan burs kazanmayı başarsa da yükseköğrenim hayatına adım atmadan önce II. Dünya Savaşı'nın zorlu gölgesinde üç yıl boyunca kömür madenlerinde çalışmak zorunda kaldı. Bu zorlu deneyim, yazarın insan psikolojisini ve toplumsal ilişkileri daha derinlemesine analiz etmesine büyük katkı sağladı.
Atlantik'in İki Yakasında Parlayan Bir Kariyer
Savaşın bitimi ve eğitiminin tamamlanmasının ardından, Shaffer 1951 yılında rotasını Amerika Birleşik Devletleri'ne çevirdi. New York'a yerleşen yazar, geçimini sağlamak adına New York Devlet Kütüphanesi'nin dış alımlar bölümünde çalıştı. Kitaplarla iç içe geçen bu süreç, onun yazma isteğini kamçıladı. Kütüphane yıllarında ilk tiyatro oyunu olan The Salt Land'i kaleme aldı. 1954 yılında doğduğu topraklara geri dönerek Liverpool'da yaşamaya ve durmaksızın yazmaya başladı. Yazdığı benzersiz metinler, kısa sürede sınırları aşarak dev sahnelerde hayat buldu.
Küheylan'dan Amadeus'a Uzanan Zirve ve Büyük Miras
Yazarın kariyerindeki en büyük dönüm noktası, tiyatro dünyasını sarsan ve Türkçeye Küheylan adıyla çevrilen Equus oldu. Bu başyapıt, Broadway sahnelerinde 1200'den fazla kez perdelerini açarak tarihi bir rekora imza attı. Sinema dünyasında da adından söz ettiren yazar, 1985 yılında sinema tarihinin en iyi filmlerinden biri olan Amadeus filmiyle büyük başarı yakaladı. Bu unutulmaz eseriyle en iyi uyarlama senaryo dalında Oscar ödülünü kucakladı. Sanatçının son oyunu olan The Gift of the Gorgon ise ilk kez 5 Aralık 1992 tarihinde tiyatroseverlerle buluştu. Bu eser, Royal Shakespeare Company bünyesinde ünlü yönetmen Peter Hall rejisiyle sahnelendi.
Kariyeri boyunca 18'den fazla tiyatro oyununa imza atan usta kalem, sanata sunduğu eşsiz ve kalıcı katkılardan dolayı 2001 yılında Kraliçe II. Elizabeth tarafından şövalyelik unvanıyla onurlandırılarak modern tiyatronun zirvesindeki yerini tescilledi. Hemen ardından, 2007 yılında Amerikan tiyatrosunun en prestijli kuruluşu olan American Theatre Hall of Fame'e dahil edildi. Özel hayatında ise Robert Leonard ile mutlu bir ömür paylaşan Shaffer, eşini 1990 yılında kaybetmenin derin acısını yaşadı.
Peter Shaffer Eserleri
Yaratıcı dehasını yansıtan ve tiyatro literatüründe seçkin bir yere sahip olan başlıca eserleri şunlardır:
- The Salt Land (1954)
- Balance of Terror (1957)
- The Prodigal Father (1957)
- Five Finger Exercise (1958)
- The Private Ear / Kalbin Sesi (1962)
- The Public Eye (1962)
- The Merry Roosters Panto (1963)
- The Establishment (1963)
- The Royal Hunt Of The Sun (1964)
- Black Comedy / Karanlıkta Komedi (1965)
- The White Liars (1967)
- The Battle Of Shirvings (1970)
- Equus / Küheylan (1973)
- Amadeus (1979)
- Black Mischief (1983)
- Yonadap (1985)
- Lettice and louvage (1986)
- Whom Do I Have the Honour of Addressing? (1990)
- The Gift of the Gorgon / Gorgon'un Armağanı (1992)