Türkiye'nin toplumsal dönüşümünü anlamaya ömrünü adayan ünlü sosyolog Prof. Dr. Özer Ozankaya, 1937 yılında Diyarbakır'ın Kulp ilçesinde dünyaya gelmiştir. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden 1959 senesinde mezun olan ve aynı kurumda sosyoloji asistanı olarak akademik hayatına adım atan duayen akademisyen, Cumhuriyet döneminin gençlik dinamiklerini, köy yapılarını ve çağdaşlaşma sancılarını bilimsel mercek altına almıştır. Ülkemizin sosyoloji literatürüne kazandırdığı özgün saha araştırmalarıyla bilinen Ozankaya, aynı zamanda sivil toplum örgütlenmelerinde de öncü roller üstlenmiştir.
Akademik Yolculuk ve Sürgün Yılları
Mülkiye'deki asistanlık günleri çalkantılı siyasi gelişmelere sahne olmuştur. Kendisi, 27 Mayıs askeri müdahalesinin ardından üniversitelerden ihraç edilen ve kamuoyunda 147'ler adıyla anılan öğretim üyeleri arasında yer alarak görevinden uzaklaştırılmıştır. Üniversiteden ihraç edilmesinin getirdiği bu zorunlu aranın ardından yönünü Amerika Birleşik Devletleri'ne çeviren genç araştırmacı, Syracuse Üniversitesi'nde lisansüstü sosyoloji eğitimine kaydolmuştur. Orada, Türk ve Japon çağdaşlaşma süreçlerini karşılaştırmalı bir perspektifle ele alan yüksek lisans tezini başarıyla tamamlayarak sosyoloji master derecesi almıştır.
Saha Çalışmaları ve Akademik İlerleme
Yurt dışındaki başarılı akademik çalışmalarının ardından Türkiye'ye dönüş yapan saygın bilim insanı, mezun olduğu Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi çatısı altında akademik çalışmalarını büyük bir kararlılıkla sürdürmüştür. Ankara Üniversitesi'ne döndükten sonra çalışmalarına hız veren araştırmacı, 1966 senesinde gençlişin siyasal yönelimleri üzerine hazırladığı doktora teziyle bilim doktoru unvanına kavuşmuştur. Akademik araştırmalarını kırsal kesime de taşıyan sosyolog, 1970 yılında köydeki toplumsal yapı ile siyasal kültür ilişkilerini inceleyen teziyle doçent olmuştur. Ozankaya, Türk Devrimi ve yükseköğretim gençliği üzerine yaptığı ve geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan araştırmasıyla 1978 yılında profesörlük unvanını almaya hak kazanmıştır.
Farklı Üniversitelerdeki Eğitmenlik Rolü
Geniş bilgi birikimine sahip deneyimli profesör, kürsü hakimiyeti ve etkileyici anlatım tarzıyla pek çok akademisyen ve araştırmacı yetiştirmiştir. Ozankaya, 1990 yılında kendi isteğiyle üniversitedeki kadrolu görevinden ayrılmıştır. Bu ayrılık, akademik üretkenliğine engel olmamıştır. Yarım asrı aşan akademik tecrübesiyle bilgi ve birikimini genç nesillere aktarmayı sürdüren deneyimli sosyolog, günümüzde hem Orta Doğu Teknik Üniversitesi bünyesinde hem de Bilkent Üniversitesi'nde aktif biçimde dersler vermektedir.
Entelektüel Miras ve Toplumsal Katkılar
Prof. Dr. Özer Ozankaya, sadece telif eserleriyle değil, yabancı dillerden yaptığı son derece nitelikli çevirilerle de Türkiye'nin entelektüel haznesini zenginleştirmiştir. İngilizce, Almanca, Fransızca ve Osmanlı Türkçesine olan derin hakimiyeti sayesinde, dünya sosyoloji ve siyaset tarihinin temel yapıtlarını dilimize kazandırmıştır. Sosyoloji, tarih ve siyaset teorisi alanlarında başucu eseri kabul edilen pek çok klasiği Türkçeye çeviren Ozankaya'nın başlıca çevirileri şunlardır:
- Emile Durkheim'in sosyolojik incelemesi İntihar (Cem Yayınevi, 2002),
- Max Weber'in klasikleşmiş eseri Toplumsal ve Ekonomik Örgütlenme Kuramı (İMGE Yayınevi, 1994),
- Edward Hallett Carr'in metodolojik eseri Tarih Yazımında Nesnellik ve Yanlılık (İMGE Yayınevi, 1992),
- George Sabine'in siyaset teorisi eseri Yakın Çağ Siyasal Düşünceler Tarihi (Cem Yayınevi, 2001),
- Şemseddin Sami'nin kadın konusunu ele alan Kadın çalışması (Basın-Yayın Yüksek Okulu Yıllığı, 1981),
- Celal Nuri'nin toplumsal gelişimi ve kadın haklarını inceleyen Kadınlarımız (Kültür Bakanlığı Yayını, 1993) ve Türk Devrimi (Kültür Bakanlığı Yayını, 2002) yapıtları.
Sosyolog, sivil toplum faaliyetlerinde de son derece etkindir. Ülkemizin aydınlanma mücadelesine katkı sunmak amacıyla Atatürkçü Düşünce Derneği'nin kurucu kadrosunda görev alan Ozankaya, kurum bünyesinde yönetim kurulu üyeliği ve dördüncü dönem genel başkanlığı görevlerini de büyük bir özveriyle yürütmüştür. Ayrıca Cumhuriyetçi Demokrasi Partisi'nin kuruluşuna da öncülük ederek Genel Başkan Yardımcılığı görevini yürütmüştür. Sosyoloğun mesleki ve kültürel bağlarını sürdürmek üzere üye olduğu diğer saygın dernekler ise şunlardır:
- Türk Sosyal Bilimler Derneği,
- Türk Sosyoloji Derneği,
- Mülkiyeliler Birliği,
- Türk Japon Kültürünü Araştırma ve Dayanışma Derneği.