Türk dilinin karanlıkta kalmış geçmişine ışık tutan ünlü dil bilimci Prof. Dr. Osman Nedim Tuna, yaptığı çığır açıcı araştırmalarla Türkçe tarihini binlerce yıl geriye götürün isimlerden biridir. 1923 yılında dünyaya gelen ve ömrünü Türk dilinin kökenlerini araştırmaya adayan Tuna, Sümerce ve Türkçe arasındaki bağları matematiksel metotlarla kanıtlayarak bilim dünyasında derin izler bıraktı. 17 Temmuz 2001'de aramızdan ayrılan değerli bilim insanı, özellikle Türk dilinin yaşı konusundaki cesur tezleriyle akademik çevrelerde uzun soluklu tartışmalar başlattı.
Sümer ve Türk Dili Arasındaki Matematiksel Bağ
Tuna'nın akademik kariyerindeki en önemli dönüm noktası, Türkçenin yaşını bilimsel verilerle ortaya koyma çabasıydı. Bilim insanı, ileri sürdüğü güçlü delillere dayanarak Türk dilinin en az 8.500 yaşında olduğunu hesapladı. Tezi akademik dünyada tartışmalara yol açtı. Fakat o, görüşlerinin tesadüfi olmadığını ispatlamak amacıyla Sümerce ile Türkçe karşılaştırmasında matematiksel yöntemleri kullandı. Yaklaşık 20 yıllık yoğun bir mesainin ürünü olan bu araştırmalar, Çağatay Türkçesi ile Sümercenin ortak noktalarını gözler önüne serdi. Sümerolog Muazzez İlmiye Çığ ve türkolog Reha Oğuz Türkkan ile bağımsız yürüttüğü çalışmalarda da benzer sonuçlara ulaşılması, Tuna'nın tezlerinin doğruluğunu güçlendiren önemli gelişmeler arasındaydı.
Amerika Yılları ve Ölümsüzleşen Eserleri
Osman Nedim Tuna, akademik birikimini uluslararası alana taşımak adına 1962 yılında doktora eğitimi için Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Amerika'da bulunduğu dönemde dil tarihi üzerine yaptığı çalışmaları daha da derinleştirdi. Yıllar süren araştırmalarını nihayet 1982 yılında kitaplaştırarak bilim dünyasına sundu. Altı ana başlık altında kurgulanan bu eser, "Sümer ve Türk Dillerinin Tarihî İlgisi ve Türk Dilinin Yaşı Meselesi" adıyla yayımlandı. Bunun yanı sıra "Türk Dünyası El Kitabı" bünyesinde Ural-Altay dillerine dair kaleme aldığı makalede, Türkçenin Altay dil ailesinden geldiğini kanıtlamaya çalıştı. Zengin örneklerle süslediği bu yazısında, dilin yapısına dair paha biçilemez bilgileri sonraki kuşaklara aktardı.
Akademiye Adanmış Bir Ömür ve Kurumsal Başarılar
Eğitim hayatına Kabataş Erkek Lisesi Fen bölümünden 1941 yılında mezun olarak başlayan Osman Nedim Tuna, ilerleyen yıllarda Türk yükseköğretimine de önemli katkılar sağladı. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi bünyesinde Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi bölümünü kurarak akademik vizyonunu buraya taşıdı. Üniversitede üstlendiği idari görevlerle kurumun gelişimine doğrudan yön verdi:
- Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bölüm Başkanlığı
- Eğitim Fakültesi Dekan Yardımcılığı ve Yönetim Kurulu Üyeliği
- İnönü Üniversitesi Senatosu Fakülte Temsilciliği
- Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim ve Kurul Üyeliği
Akademisyenin adı, kurucusu olduğu İnönü Üniversitesi'nde bir konferans salonuna verilerek ölümsüzleştirildi. Ayrıca Türk Dil Kurumu tarafından gerçekleştirilen 3. Uluslararası Türk Dili Kurultayı'nda, ömrünü adadığı eseri vesilesiyle kendisine "Türk Dili'ne Üstün Hizmet Ödülü ve Onurluk" takdim edildi.